1
استادیار گروه حقوق جزا و جرمشناسی دانشگاه فردوسی مشهد
2
دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرمشناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران
10.22034/judg.2026.2084397.1670
چکیده
کودکان و نوجوانان درمعرضخطر، بهدلیل قرارگرفتن در شرایطی همچون خشونت خانگی، غفلت والدین، فقدان سرپرست موثر، اعتیاد، بیماریهای روانی والدین و سایر آسیبهای خانوادگی، فردی و محیطی با تهدیدهای جدی نسبتبه رشد سالم و امنیت جسمی و روانی مواجهاند. در این میان، مداخلههای زودهنگام، چندبعدی و هماهنگ، نقشی اساسی در پیشگیری از تداوم آسیبها و شکلگیری بزهکاری یا بزهدیدگی آتی ایفا میکند. پژوهش حاضر با تکیه بر رویکرد پیشگیری رشدمدار، به بررسی عملکرد «مجتمع شوق زندگی مضهد» در حمایت از کودکان و نوجوانان در وضعیتمخاطرهآمیز میپردازد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر مطالعه اسناد پروندههای مددکاری و قضایی مرتبط با کودکان درمعرضخطر در مجتمع شوق زندگی مشهد است. دادهها ازطریق بررسی پروندهها با همکاری مقام قضایی این مجتمع، گردآوری و تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که مجتمع شوق زندگی مشهد با بهرهگیری هدفمند از ظرفیتهای قضایی و همچنین همکاری مؤثر با نهادهای دیگر، نقشی محوری در شکلدهی به یک چرخه مداخله قضایی-حمایتی دارد؛ بهگونهای که حمایتهای مبتنیبر ظرفیت قضایی شامل اقداماتی همچون جداسازی کودک درمعرضخطر و انتقال به مراکز امن، پیشنهاد اعلام جرم علیه عامل ایجادکننده وضعیتمخاطرهآمیز، نصب ناظر و گزینش خانواده جایگزین بوده و در کنار آن، حمایتهای میاننهادی ازطریق مداخله فوری و امداد اجتماعی، خدمات روانشناختی و پزشکی و حمایتهای آموزشی پیگیری میشود. نتایج پژوهش نشانمیدهد که رویکرد مجتمع شوق زندگی، با فراتررفتن از مداخلات مقطعی و صرفاً واکنشی، به سمت حمایتهای پایدار، رشدمدار و خانوادهمحور حرکت کردهاست. این یافتهها حاکی از آن است که مجتمع شوق زندگی مشهد میتواند بهعنوان الگویی نهادی در تحقق پیشگیری رشدمدار و حفاظت موثر از کودکان درمعرضخطر مورد توجه قرارگیرد.