1
دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه آزاد واحد تهران شمال
2
استادیار گروه حقوق تجارت بین الملل دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال
3
استادیار گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق واحد تهران مرکز دانشگاه آزاد اسلامی
4
استادیار گروه حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال
10.22034/judg.2026.2060198.1496
چکیده
دادرسی اختصاری یکی از راهکارهای مهم کاهش زمان دادرسی و جلوگیری از اطاله دادرسی است که بهویژه در دعاوی تجاری مورد توجه قرار گرفته شده است. کشور انگلستان از جمله نخستین کشورهایی است که در نظام حقوقی خود به کاربست این روش پرداخته است. این ساز و کار قانونی به همراه راهکارهایی از جمله طرح محاکمه کوتاهتر، طرح محاکمه انعطاف پذیر و قضاوت اختصاری است که با هدف صرفه جویی در زمان و منابع هم دادگاه و هم طرفین درگیر طراحی شده است. طرح محاکمه کوتاهتر نیز بهمنظور کاهش زمان و هزینه برای طرفین دعوا و ارزانتر و سادهتر کردن دعاوی تجاری ایجاد شده است. افزون بر این، در دادگاه تجاری انگلستان، انعطافپذیری یک اصل اساسی است که به فرآیند دعوی این اجازه و امکان را میدهد تا با نیازهای خاص طرفین و ماهیت هر اختلاف منطبق شوند. رویۀ دادرسی تجاری انعطافپذیر در راستای این اصل طراحی و اجرا شده است. این طرح بخشی از اصلاحاتی است که در دادگاههای تجاری انگلستان انجام شد. هدف این رویه، سادهسازی فرآیند دادخواهی، کاهش زمان و هزینههای مرتبط با محاکمات سنتی و در دسترسی بیشتر به عدالت است. تاکید بر مدیریت اولیه پرونده و چارچوب ساختارمندتر برای ارائه شواهد، نشان دهنده تعهد به تسریع حل و فصل اختلافات است. در ایران نیز اگرچه در لایحه آیین دادرسی تجاری اشاره به رسیدگی اختصاری شده است اما ساز و کارهای خاصی در جهت نیل به آن در قوانین تعبیه نشده است.