فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

بررسی انتقادی سیاست جنایی ایران در پرتو اصل آزار از مبانی نظری تا مصادیق قانونی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای حقوق ایتالیا دانشکده حقوق پادوا، ایتالیا (نویسنده مسئول)؛ رایانامه: mohamadsabeti1924@gmail.com
2 استاد گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران. رایانامه: saDEGHI1924@gmail.coM
10.22034/judg.2026.2066716.1535
چکیده
آزار، به‌رغم اهمیت بنیادین آن در فلسفۀ حقوق کیفری، در مقایسه با اصل ضرر کمتر توجه شده و تاکنون به‌صورت جامع در متون حقوقی داخلی و خارجی بررسی نشده است. در این پژوهش با هدف تبیین مفهوم و جایگاه اصل آزار به‌منزلۀ یکی از مبانی جرم‌انگاری، دیدگاه‌های اندیشمندانی چون فاینبرگ، فون هرش، سیمستر و دیگر پژوهشگران نقد و تحلیل می‌شود. همچنین، با بهره‌گیری از روش تطبیقی و تحلیل مصادیق قانونی، جایگاه این اصل در نظام حقوق کیفری ایران ارزیابی و ظرفیت‌ها و چالش‌های به‌کارگیری آن در سیاست جنایی کشور بررسی می‌شود. بر اساس یافته‌های پژوهش در نظام حقوقی ایران، اصل آزار به‌ دلیل کم‌توجهی نظری و وجود محدودیت‌های متعدد، معمولاً در حاشیه باقی مانده و به‌مثابۀ مبنایی مستقل برای جرم‌انگاری به‌ درستی شناسایی نشده است. با این حال، تحلیل قوانین نشان می‌دهد که ظرفیت‌های نظری و عملی برای گسترش کاربرد این اصل در چهارچوب حقوق کیفری ایران وجود دارد. در پایان، پیشنهادهایی برای اصلاح سیاست جنایی و قوانین کیفری کشور در راستای بهره‌گیری مؤثرتر از اصل آزار ارائه شده است تا امکان پیشگیری بهتر از رفتارهای آسیب‌زا و مزاحم فراهم شود. این پژوهش با رویکرد کیفی و با استفاده از روش تحلیل محتوای اسنادی انجام شده است. منابع اصلی شامل متون حقوقی، فلسفی، فقهی و قوانین کیفری مرتبط است که با رویکرد تحلیلی بررسی و تفسیر شده‌اند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

  1.  و آزار ‌تحمل‌پذیر ارائه دهد. همچنین تقویت نقش نهادهای کارشناسی، ارزیابی پیامدهای جرم‌انگاری، و تطبیق سیاست جنایی با تعهدات حقوق بشری بین‌المللی، می‌تواند گامی در راستای عقلانی‌تر و عادلانه‌ترشدن نظام تقنینی و قضایی ایران باشد.

    منابع

    1. اردبیلی، محمدعلی. (۱۴۰۲). حقوق جزای عمومی، جلد اول، تهران: میزان.
    2. امام خمینی، روح‌الله. (۱۴۰۹ ق). تحریرالوسیله، کتاب الحدود، جلد دوم، قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
    3. پیش‌نویس لایحۀ تعزیرات 1403.
    4. جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (۱۳۹۰). ترمینولوژی حقوق، تهران: گنج دانش.
    5. خدابخشی، عبدالله. (۱۳۹۴). تمایز بنیادین حقوق مدنی و حقوق کیفری، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش.
    6. خزائی، حسین و سلطانی، علی. (۱۳۹۴). تحلیل مبانی و حدود جرم‌انگاری رفتارهای منافی اخلاق در حقوق کیفری ایران با تأکید بر نظریۀ اصل آزار فاینبرگ، فصلنامۀ دیدگاه‌های حقوق کیفری، دورۀ 4، شمارۀ 2، ۷۹-۱۰۵.
    7. رستمی، هادی. (۱۳۹۹). حقوق کیفری و لیبرالیسم، تهران: نگاه معاصر.
    8. زینالی، امیرحمزه. (۱۳۹۴). جرم‌انگاری در حوزۀ فرهنگ، تهران: مجد.
    9. صادقی، حسین. (۱۳۹۲). جرم‌انگاری؛ مبانی و حدود، تهران: میزان.
    10. عمرانی فر,عدنان و شیبانی,مصطفی . (1404). واکاوی مبانی جرم‌انگاری تحریک به خودکشیِ اطفال و نوجوانان در بستر فضای مجازی. فصلنامه قضاوت، (124)25، 200.
    11. فرح‌بخش، مجتبی؛ کریمی‌راد، عرفان؛ میرسعیدی، سیدمنصور و قاسمی، قاسم. (۱۴۰۱). اخلاق‌گرایی، قانونی از نتیجه‌گرایی تا وظیفه‌گرایی، پژوهشنامۀ حقوق اسلامی، دورۀ ۲۰، شمارۀ ۳، ۳۵۵.
    12. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، اصل ۱۹ (۱۳۵۸).
    13. قانون مجازات اسلامی (تعزیرات و مجازات‌های بازدارنده)، مصوب ۱۳۷۵ با اصلاحات و الحاقات بعدی (مواد ۴۹۹ مکرر، ۵۱۳، ۶۳۸ و ۷۲۷).
    14. محمودی جانکی، فیروز. (۱۳۸۲). مبانی اصول و شیوه‌های جرم‌انگاری، رسالۀ دکتری دانشگاه تهران.
    15. محمودی، علی و عبدی، مهدی. (۱۳۹۷). مطالعۀ تطبیقی اصل ضرر در آرای جان استوارت میل و جوئل فاینبرگ با تأکید بر حقوق کیفری ایران، فصلنامۀ سیاست‌نامه (دانشگاه تربیت مدرس)، دورۀ 7، شمارۀ ۲۵، ۱۳۵-۱۶۲.
    16. معظمی,شهلا , بطیاری,عاطفه و انصاری فر,محمدعلی . (1396). معیارهای جرم‌انگاری. فصلنامه قضاوت(89) 17، 179-194.
    17. مظاهری، غلامرضا. (۱۳۹۴). مبانی فقهی تزاحم در حقوق جزا، قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.
    18. نجفی، محمدحسن. (بی‌تا). جواهر الکلام فی شرح شرایع الإسلام، کتاب القصاص، جلد 41،  قم: دارالکتب الإسلامیه.
    19. نوبهار، رحیم. (۱۳۸۷). حمایت حقوق کیفری از حوزه‌های عمومی و خصوصی، تهران: جنگل.
    20. هاشمی، محمد. (۱۳۹۴). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد سوم، تهران: میزان.
    21. یزدیان جعفری، جعفر و خیرمند، الهه. (۱۳۹۴). پدرسالاری کیفری: مفهوم، انواع، مشروعیت و مصادیق آن در حقوق کیفری، فصلنامۀ حقوق اسلامی، شمارۀ ۴۵.
    22. Aghababai, H. (2006). “Feghis dialogue and the criminalization in the field of the crimes against the nation and the state security”, Law and Jurisprudence Magazine, 2(5).
    23. Baker, D. J. (2011). The Right Not to be Criminalized: Demarcating Criminal Law’s Authority, Ashgate Publishing, Ltd.
    24. Devlin, P. (1959). The Enforcement of Morals, Oxford University Press.
    25. Devlin, P. (1965). The Enforcement of Morals, Oxford University Press.
    26. Feinberg, J. (1984). The Moral Limits of the Criminal Law: Harm to Others, Oxford University Press.
    27. Feinberg, J. (1985). Offense to Others: The Moral Limits of the Criminal Law, Vol. II, Oxford University Press.
    28. Fletcher, G. P. (1998). Basic Concepts of Criminal Law, Oxford University Press.
    29. Mill, J. S. (1859). On Liberty. London: John W. Parker and Son.
دوره 26، شماره 127
پاییز 1405
صفحه 151-180

  • تاریخ دریافت 31 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 01 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 10 آبان 1405