فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

تحلیلی بر جایگاه نظم عمومی، در نظام حقوقی ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه تبریز
2 دانشجوی دکتری حقوق عمومی دانشگاه تهران
3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه پیام نور واحد تهران جنوب و مدرّس دانشگاه پیام نور
چکیده
«نظم عمومی» یکی از اصول مهم حقوق عمومی با مفهومی چالش برانگیز است که از تعاریف متعدد، استنباط‌های متفاوت و ساختارهای مختلف جوامع امروزی نشأت می‌گیرد. بنابراین، سخن گفتن از نظم عمومی مکان‌محور و زمان‌محور در نظام‌های حقوقی پر بی‌راه نخواهد بود. افزون بر آن، ساختار نظام‌های حقوقی و تأثیرپذیری آنها از اندیشه‌های دینی، مذهبی و قومی نیز در تعریف این مفهوم بسیار حائز اهمیت است. این مسئله در کشوری چون ایران با نظامی که موازین اسلامی و دینی جزئی از مبانی اصلی قانونگذاری آن محسوب می‌شود، نمود عینی متفاوتی به خود می‌گیرد، به‌طوری که مسائلی چون موازین اسلام، مصالح عمومی و منفعت عمومی، هر کدام می‌توانند به عنوان تعبیری از نظم عمومی در برابر حقوق و آزادی‌های شهروندان مورد استفاده قرار گیرند. از این رو، در نوشتار حاضر ضمن بررسی مفهوم نظم عمومی و عناصر سازنده آن یعنی بهداشت عمومی، امنیت و آسایش عمومی، اخلاق حسنه و کرامت انسانی، جایگاه نظم عمومی در نظام حقوقی ایران مورد تحلیل قرار گرفته و از مسائلی همچون مکان‌محوری و زمان‌محوری نیز به عنوان عوامل محدودکننده حقوق و آزادی‌ها سخن رانده شده است.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    1. احمدی واستانی، عبدالغنی؛ نظم عمومی در حقوق خصوصی، رساله دوره دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، 1341.
    2. اسماعیلی، محسن؛ امنیت و نظم عمومی در اسلام با تأکید بر سیاست‌های کیفری فقه اسلامی، فصلنامه مطالعات راهبردی ناجا، سال اول، شماره یک، 1395.
    3. اسماعیلی، محسن و امینی، حسین؛ معناشناسی برخی از هنجارهای اسلامی در قانون اساسی با محوریت مفهوم موازین اسلامی، دو فصلنامه دانش حقوق عمومی، سال چهارم، شماره 11، 1394.
    4. اسلامی‌تبار، شهریار؛ واعظ، بهنام و سلیمانی، افشین؛ نگاهی اجمالی به تحولات بهداشت و جوانان، فصلنامه مطالعات جوانان، شماره 1 و 2، 1381.
    5. افتخاری، اصغر؛ مصلحت شرعی و حاکمیت سیاسی، فصلنامه حکومت اسلامی، شماره نهم، 1377.
    6. الماسی، نجادعلی؛ تعارض قوانین، مرکز نشر دانشگاهی، چاپ هفتم، تهران، 1379.
    7. پروین، خیرالله و سپهری‌فر، سیما؛ حقوق اقلیت‌ها در قانون اساسی (با تأکید بر اماکن، دارایی‌ها و حقوق سیاسی)، دو فصلنامه حقوق بشر اسلامی، سال سوم، شماره ششم، 1393.
    8. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد پنجم، انتشارات کتابخانه گنج دانش، تهران، 1387.
    9. حدادی، مهدی؛ مقایسه مفهوم و کارکرد نظم عمومی در نظام حقوق بین‌الملل با نظام‌های حقوقی ملی، فصلنامه حقوق خصوصی، سال هفتم، شماره 16، 1389.
    10. حسینی، علی؛ نظم عمومی و حاکمیت قانون در اسلام، نشر سلوک جوان، قم، 1386.
    11. حلّی، جمال‌الدین احمد بن محمد بن فهد؛ المهذب البارع فی شرح المختصر النافع، جلد دوم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ اول، قم، 1407ق.
    12. زارعی، محمدحسین؛ حقوق عمومی: کارکردها و چالش‌ها، نشریه حقوق عمومی، شماره 2، 1385.
    13. ساکت، محمدحسین؛ حقوق‌شناسی: دیباچه‌ای بر دانش حقوق، انتشارات ترجمه، مشهد، 1371.
    14. سلجوقی، محمود؛ حقوق بین‌الملل خصوصی، جلد دوم، نشر میزان، تهران، 1389.
    15. طباطبایی مؤتمنی، منوچهر؛ حقوق اداری، انتشارات سمت، چاپ دوازدهم، تهران، 1385.
    16. عباسی، بیژن؛ حقوق اداری، نشر دادگستر، چاپ دوم، تهران، 1390.
    17. عمید زنجانی، عباسعلی؛ قواعد فقه سیاسی، جلد نهم، نشر امیرکبیر، چاپ اول، تهران، 1384.
    18. عمید زنجانی، عباسعلی و موسی‌زاده، ابراهیم؛ بایسته‌های فقه سیاسی، انتشارات مجد، چاپ اول، تهران، 1388.
    19. غمامی، محمدمهدی؛ مطالعه تطبیقی نظم عمومی و خط‌مشی عمومی در نظام‌های حقوقی موضوعه و آنگلوساکسون، پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره 37، 1392.
    20. کاتوزیان، ناصر؛ فلسفه حقوق، شرکت سهامی انتشار، تهران، 1387.(الف)
    21. کاتوزیان، ناصر؛ قواعد عمومی قراردادها، جلد اول، شرکت سهامی انتشار، چاپ هشتم، تهران، 1393.
    22. کاتوزیان، ناصر؛ گامی به سوی عدالت، جلد اول، انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی، چاپ اول، تهران، 1387.(ب)
    23. گرجی، علی‌اکبر؛ مبانی حقوق عمومی، نشر جنگل، چاپ دوم، تهران، 1388.
    24. مدنیان، غلامرضا، رحمت‌اللهی، حسین و خالقی دامغانی، احمد؛ امکان یا امتناع تبیین مفهوم نظم عمومی در حقوق، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 15، شماره 3، 1390.
    25. منصوریان، مصطفی؛ آشنایی با مفاهیم حقوق عمومی (بررسی مفهوم نظم عمومی)، پژوهشکده شورای نگهبان، 1394.
    26. موسی‎زاده، ابراهیم؛ حقوق اداری، نشر دادگستر، چاپ دوم، تهران، 1393.
    27. موسی‌زاده، رضا؛ حقوق اداری 1 و 2، نشر میزان، چاپ هشتم، تهران، 1386.
    28. مهرپور، حسین؛ مختصر حقوق اساسی، نشر دادگستر، چاپ چهارم، تهران، 1392.
    29. هاشمی، محمد؛ حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، جلد اول، نشر میزان، چاپ ششم، تهران، 1384.(الف)
    30. هاشمی، محمد؛ حقوق بشر و آزادی‌های اساسی، نشر میزان، چاپ اول، تهران، 1384.(ب)
    31. همتی، مجتبی؛ صادقیان، حمیدرضا و ثابتی، مجتبی؛ بهداشت عمومی و عوامل تعیین کننده آن در حوزه حقوق عمومی، دو فصلنامه مطالعات حقوق بشر اسلامی، سال دوم، شماره پنجم، 1392.
    32. الیوسفی(الفاضل الآبی)، زین‌الدین ابوعلى حسن بن زبیب‌الدین ابوطالب؛ کشف الرموز فی شرح المختصر النافع، جلد اول، مؤسسه النشر الاسلامی، بی‌تا.

  • تاریخ دریافت 08 مهر 1396
  • تاریخ بازنگری 14 آذر 1396
  • تاریخ پذیرش 14 آذر 1396