بیگمان، عمل قانونگذاری بدون توجه به غایاتی که حکم به جهت ذاتشان به آنها تعلق میگیرد، آشوبزا و غیرحکیمانه میباشد. در شریعت اسلامی که شریعت مبتنی بر حکمت است، فن مقاصد در جهت تبیین غایات احکام تشریع اسلامی میباشد. در این میان برخی مقاصد تشریع را شامل پنج مقصد حفظ دین، جان، عقل، نسل و مال دانستهاند و برخی عرض را هم به عنوان مقصدی در کنار این مقاصد یاد میکنند. صرفنظر از این که برخی این مقاصد را ناکافی پنداشته و جایگاه مواردی همچون «عدالت»، «نوعدوستی» و «امنیت» را خالی میدانند، پرسش این است که ترتیب مقاصد تشریع در دین اسلام چگونه است؟ در مقام رفع تعارض، در میان مقاصد پنجگانه یا ششگانه کدام یک مقدّم میشود؟ چه سنجههایی برای رفع تعارض میان مصلحتها و مفسدههای ناشی از مقاصد یاد شده وجود دارد؟ و ما در این مقاله به چنین پرسشهایی میپردازیم.
اسلامی، سیدحسن؛ اهداف دین در زندگی: درنگی بر نظریه المقاصد عند الامام الشاطبی، فلسفه و کلام نقد و نظر، شماره 5، 1374.
حاجیان فروشانی، زهره؛ مظهر قرامکی، علی و امام، سیدمحمدرضا؛ بررسی حجیت استقرا در کشف مقاصد شریعت، فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال 47، شماره 1، 1393.
الحسنی، اسماعیل؛ مقاصد شریعت از نگاه ابن عاشور، ترجمه مهدی مهریزی، صحیفه خرد، قم، 1383.
ریسونی، احمد؛ اهداف دین از نگاه شاطبی، برگردان سیدحسن اسلامی و سیدمحمدعلی ابهری، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، چاپ اول، 1376.
شاکری، ابوالحسن و علیپور، عادل؛ حکم قتل عمدی ناشی از اضطرار در حقوق ایران و استرالیا، پژوهشهای حقوق تطبیقی، دوره 16، شماره 4، زمستان1391.
علیدوست، ابوالقاسم؛ فقه و مصلحت، سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، چاپ دوم، تهران، 1390.
گرجیفرد، حمیدرضا؛ جرمشناسی سبز و جرایم زیست محیطی، پایاننامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهید بهشتی، 1392.
موسوی بجنوردی، مصاحبه با روزنامه اعتمادی ملی در هفتم مرداد ماه 1386 به نقل از http://mousavibojnordi.blogfa.com/post-11.aspx.
ب. منابع عربی
ابن تیمیه، احمد بن عبدالحلیم؛ فتاوی الکبری، تحقیق و تعلیق و تقدیم محمد عبدالقادر عطا و مصطفی عبدالقادر عطا، بینا، بیروت، بیتا.
ابن عاشور، محمد الطاهر؛ مقاصد الشریعة الاسلامیة، المطبعة الفنیة، الطبعة الاولی، تونس، 1366ق.
ابن عبدالاسلام، عز (=1997م)، مختصر الفوائد فی الاحکام المقاصد (القواعد الصغری)، تقدیم و تحقیق و تعلیق: صالح بن عبدالعزیز بن ابراهیم آل منصور، دار الفرقان لنشر و التوزیع، طبعة الاولی، ریاض، 1417ق.
الاسنوی، عبدالرحیم بن حسن؛ نهایت السول فی شرح منهاج الاصول ناصرالدین عبدالله بن عمر البیضاوی، مع حاشیه محمد بخیت المطیعی، جلد 3 و 4، عالم الکتب، بیروت، 1343 هـ.ق
عزیزاللهی,محمدمهدی , فتحی,بدیع و ناصری دولت آبادی,مهدی . (1396). ترتیب مقاصد قانونگذاری در اسلام و سنجههای رفع تعارض میان آنها. فصلنامه قضاوت, 17(92), 1-24.
MLA
عزیزاللهی,محمدمهدی , , فتحی,بدیع , و ناصری دولت آبادی,مهدی . "ترتیب مقاصد قانونگذاری در اسلام و سنجههای رفع تعارض میان آنها", فصلنامه قضاوت, 17, 92, 1396, 1-24.
HARVARD
عزیزاللهی محمدمهدی, فتحی بدیع, ناصری دولت آبادی مهدی. (1396). 'ترتیب مقاصد قانونگذاری در اسلام و سنجههای رفع تعارض میان آنها', فصلنامه قضاوت, 17(92), pp. 1-24.
CHICAGO
محمدمهدی عزیزاللهی, بدیع فتحی و مهدی ناصری دولت آبادی, "ترتیب مقاصد قانونگذاری در اسلام و سنجههای رفع تعارض میان آنها," فصلنامه قضاوت, 17 92 (1396): 1-24,
VANCOUVER
عزیزاللهی محمدمهدی, فتحی بدیع, ناصری دولت آبادی مهدی. ترتیب مقاصد قانونگذاری در اسلام و سنجههای رفع تعارض میان آنها. قضاوت, 1396; 17(92): 1-24.
