بودجه و دستگاه قضا در پرتو قوانین ایران، با نگاهی تطبیقی

پروین, خیرالله; خادمی, مازیار

بودجه و دستگاه قضا در پرتو قوانین ایران، با نگاهی تطبیقی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان

خیرالله پروین ¹

مازیار خادمی ²

¹ دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران

² کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده

استقلال مالی دستگاه قضا ارتباط نزدیکی با نوع نظام بودجه‌ریزی یک کشور دارد و عمدتاً بر مسئله جدایی دو قوه مجریه و قضائیه در زمینه پیشنهاد و تصویب بودجه قضایی تأکید دارد که سبب ایجاد دو الگوی قضایی و مجریه‌ای شده است. در الگوی قضایی نقش قوه قضائیه در پیشنهاد بودجة خود مستقل و تعیین‌کننده است اما در الگوی دولتی، ارگان‌های قوه مجریه به‌طور چشمگیری در این امر دخالت دارند. در ایران علی‌رغم تأکید قانون اساسی بر استقلال قوه قضائیه، با توجه به نظام بودجه‌ریزی مجریه‌ای که بر دستگاه قضا حاکم است و به استناد اصول 52 و 126 قانون اساسی، دولت اختیار مطلق در تغییر بودجه پیشنهادی قوه قضائیه دارد که نشان‌دهنده عدم استقلال مالی قوه عدالت‌خواه کشور است. با راهکارهایی مانند تصویب قانونی مبنی بر عدم صلاحیت دولت در تغییر بودجه پیشنهادی قوه قضائیه، ارائه مستقیم بودجه پیشنهادی به پارلمان، تخصیص درصد مشخصی از بودجه کل کشور به قوه قضائیه، ایجاد بانک مستقل مدیریت منابع مالی دستگاه قضا، تغییر قانون اساسی و گنجاندن راه حل‌های فوق در آن می‌توان استقلال مالی دستگاه قضا را در ایران ارتقا بخشید.

کلیدواژه‌ها

استقلال قضایی

استقلال مالی

الگوی قضایی

الگوی دولتی

اصل وحدت بودجه

The financial independence of the judiciary is closely related to the type of budgeting system of a country and is mainly emphasized by the separation of the executive and judiciary in the area of proposing and approving the judicial budget, which has created two models of judiciary and executive. In the first place, the role of the judiciary in determining its budget is independent and decisive, but in the public model, the organs of the executive branch are significantly involved in this process. In Iran, despite the constitutional emphasis on the independence of the judiciary, according to the system of budget programming by executive branch, which governs the judiciary, and also based on a number of principles of the Constitution such as Article 52 and Article 126, the government has the discretionary power to change the proposed budget of the judiciary, indicating the lack of financial independence of the justice system of the country. By enacting a law that prevents the state to change the proposed budget of the judiciary or provides for direct presentation of the judiciary budget to parliament or allocates a certain percentage of country budget to the judiciary or establishes an independent bank for management of financial resources of the judiciary and, or by modification of the Constitution in this regard, the independence of the judiciary system may be improved.

فهرست منابع

الف. منابع فارسی
1. آقایی طوق، مسلم؛ وضعیت بودجه قوه قضائیه در پرتو اصول قانون اساسی، پژوهشگاه قوه قضائیه، 1393.
2. امامی، محمد؛ حقوق مالیه عمومی، میزان، چاپ سوم، تهران، 1389.
3. پروین، خیرالله و آئینه نگینی، حسین؛ شأن قضایی رئیس قوه قضائیه: از نفی تا اثبات، دانش حقوق عمومی، سال چهارم، شماره 2، 1394، صص122-89.
4. پروین، فرهاد؛ اهداف و وظایف قوه قضائیه در قانون اساسی، اندیشه حوزه، شماره 43 و 44، 1382.
5. حبیب‌زاده، محمدجعفر؛ کرامت، قاسم و شهبازی‌نیا، مرتضی؛ استقلال قضایی در نظام حقوقی ایران، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 14، شماره 4، 1389.
6. طباطبایی مؤتمنی، منوچهر؛ حقوق اداری، سمت، چاپ سیزدهم، 1386.
7. عزیززاد، مهسا؛ مطالعه تطبیقی استقلال قضات کیفری در پرتو حقوق ایران و اسناد بین‌المللی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی، 1380.
8. عمید زنجانی، عباسعلی؛ کلیات حقوق اساسی، مجد، تهران، 1387.
9. غمامی، مهدی؛ حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تهران، 1390.
10. فلاح‌زاده، علی‌محمد و همکاران؛ تفکیک مرزهای تقنین از اجرا، معاونت تدوین، تنقیح و انتشار قوانین و مقررات ریاست جمهوری، تهران، 1393.
11. موسی‌زاده و همکاران؛ دادرسی اساسی در جمهوری اسلامی ایران(اصول قانون اساسی در پرتو نظرات شورای نگهبان 1389-1359)، مرکز تحقیقات شورای نگهبان، تهران، 1390.
12. مهرپور، حسین؛ مختصر حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، نشر دادگستر، تهران، 1389.
ب. منابع انگلیسی
1. African center for justice and peace studies; The Judiciary In Sudan: Its Role In The Protection Of Human Rights During The Comprehensive Peace Agreement Interim Period(2005-2011), 2012.
2. Brennan, Jmes T.; Judicial Fiscal Independenc, University Of Florida Law Review, Vol. XXIII, 1971.
3. Flec, Zoltan; Monitoring The EU Accession Process: Judicial Independence, Central European University Press, 2001.
4. Lauth, Tomas P. O.; The Separation of Power Principle؛ And Budget Decision-Making, In Budget Theory In Public Sector, Edited by Aman Khan and Bartley Hildreth, westpotrt, Quorum books. 2000.
5. Maseru; Financial independence of the courts, Southeran african judges commission, SAJC, 2007.
6. Mclachlin, Beverley; Judicial Independence: A Functional Perspective, Oxford University Press, 2009.
7. National Commission to Review the Working of the Constitution; Financial Autonomy of the Indian Judiciar, 2003, (Available at: http://lawmin.nic.in/ncrwc/finalreport/v2b2-1.htm).
8. Polokwane; Safeguarding South Africa’s Judicial Independence, 2008, (Available at: southafrica.info/ess_info/sa_glance/government /gov.pdf).
9. Waltman, Jeord L. & Kemmeth, M.; Political Rule of Law Court in Democracies, NewYork, St Martins Press, 1998.