فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

اصل شخصی بودن مسؤولیت کیفری در حقوق بین‌النهرین باستان و ادیان الهی خاور نزدیک

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز
2 استادیار دانشکده حقوق و علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز
چکیده
اصل شخصی بودن مسؤولیت کیفری یکی از اصول مترقی و شناخته شده در حقوق جزای معاصر است که رعایت آن تضمین‌کننده عدالت و ضامن اجرای اصل قانونی بودن جرم می‌باشد. سیری در تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان، که خورشید قانون‌گذاری در جغرافیای این سرزمین پر رمز و راز طلوع کرد و سپس شعاع نورانی آن تمامی جهان را درنوردید، این حقیقت تلخ را مبرهن می‌سازد که در جوامع باستانی، جمعی بودن مسؤولیت کیفری که از خصوصیات دوره انتقام خصوصی است، بر روابط کیفری اشخاص حاکم بوده است. ولیکن در بسیاری از قانون‌نامه‌های باستانی آن عصر، اصل شخصی بودن مسؤولیت کیفری به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم به‌رسمیت شناخته شده بود، هرچند که بعضاً فرامین سلطنتی بر این قانون‌نامه‌ها سایه‌افکن بود و مجال اجرای قانون را نمی‌داد. در ادیان الهی خاور نزدیک نیز اصل مذکور پیش‌بینی و مورد تأکید واقع شده است. اما در پاره‌ای موارد بویژه در آیین زردشت و یهود، اصل مذکور نادیده گرفته می‌شد و استثنائات فراوانی موجب تضییع حقوق کسانی می‌گردید که هیچ نقشی در ارتکاب جرم و چرخه بزهکاری نداشتند. در اسلام نیز این اصل، چهارده قرن قبل به‌عنوان یکی از قواعد اولیه شریعت، در کتاب و سنت پیش‌بینی و مورد تأکید پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین واقع شده است.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    الف. کتاب‌ها

    1. قرآن کریم.
    2. آخوندی، محمود؛ آیین دادرسی کیفری، جلد اول، سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ چهارم، 1370.
    3. ایروانیان، امیر؛ نظریه عمومی سیاست‌گذاری جنایی، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، چاپ اول، 1392.
    4. بادامچی، حسین؛ آغاز قانون‌گذاری (تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان)، انتشارات طرح نو، چاپ اول، 1382.
    5. بادامچی، حسین؛ قانون حمورابی (تألیف و ترجمه از متن اکدی)، نشر نگاه معاصر، چاپ اول، 1392.
    6. باهری، محمد و داور، میرزا علی‌اکبرخان؛ نگرشی بر حقوق جزای عمومی، مقارنه و تطبیق رضا شکری، انتشارات مجد، چاپ اول،1380.
    7. بایرناس، جان؛ تاریخ جامع ادیان، ترجمه علی‌اصغر حکمت، شرکت انتشارات علمی فرهنگی، چاپ پانزدهم، 1384.
    8. بهرامی احمدی، حمید؛ تاریخ حقوق (جلد یکم) ایران قبل از اسلام، نشر دانشگاه امام صادق (ع)، چاپ اول، 1395.
    9. پرادل، ژان؛ تاریخ اندیشه‌های کیفری، ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول، 1373.
    10. جرداق، جرج؛ امامعلی (ع) صدای عدالت انسانی، ترجمه و توضیحات از سیدهادی خسروشاهی، مؤسسه انتشاراتی امام عصر (عج)، چاپ یازدهم، 1386.
    11. جوادی آملی، عبدالله؛ مفاتیح الحیاة، مرکز نشر اسراء، چاپ 185، 1394.
    12. حسین‌جانی، بهمن و مظاهری تهرانی، مسعود؛ اصل شخصی بودن مسؤولیت کیفری با نگرشی بر قوانین کیفری فرانسه و آمریکا، مجد، چاپ اول، 1389.
    13. زرینی، حسین و هژبریان، حسین؛ تاریخ معاصر دستگاه قضایی ایران و تحولات آن، جلد اول، انتشارات معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضاییه، چاپ اول، 1388.
    14. سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم؛ یهودیت (نگاهنو، آشنایی با ادیان)، نشر انجمن معارف اسلامی ایران، چاپ اول، 1382.
    15. عوده، عبدالقادر؛ التشریع الجنایی الاسلامی، جلد دوم، بازنگری و تحقیق از عباس شیری، نشر میزان، چاپ اول، 1373.
    16. فرجاد، محمدحسین؛ آسیب‌شناسی کجروی‌های اجتماعی، مرکز مطبوعات و انتشارات معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه، چاپ اول، 1383.
    17. کاتوزیان، ناصر؛ فلسفه حقوق، جلد اول، انتشارات بهنشهر، چاپ دوم، 1365.
    18. مرعشی، سیدمحمدحسن؛ دیدگاه‌های نو در حقوق کیفری اسلام، نشر میزان، چاپ اول، 1373.
    19. مهر، فرهنگ؛ دیدی نو از دینی کهن(فلسفه زردشت)، نشر دیبا، چاپ هفتم، 1387.
    20. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ تقریرات درس تاریخ حقوق کیفری، دوره کارشناسی ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، 1394.
    21. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین و بادامچی، حسین؛ تاریخحقوق کیفری بین‌النهرین (ترجمه)، انتشارات سمت، چاپ اول، 1383.
    22. نوربها، رضا؛ زمینه حقوق جزای عمومی، نشر دادآفرین، چاپ چهارم، 1379.
    23. واحدی نوایی،آوا؛ نظام جزایی ایران در عصر ساسانیان، میزان، چاپ اول، 1380.
    24. وستبروک، ریموند؛ تاریخ حقوق، نظریه و روش، ترجمه حسین بادامچی، نشر نگاه معاصر، چاپ اول، 1393.

    ب. مقاله‌ها

    1. ابراهیمی، شهرام؛ اشرافی، ارسلان و علیزاده، فاطمه؛ معیارهای تشخیص بزهکاران اتفاقی و واکنش متناسب در برابر آنها، فصلنامه قضاوت، شماره 83، 1394.
    2. احمدی، ذبیح‌الله؛ بزهکاران اتفاقی، روان‌شناسی و علوم تربیتی، شماره 4، 1384.
    3. اشرافی، ارسلان؛ مجازات قتل عمد در آیینه تاریخ حقوق، حقوق و علوم قضایی، شماره 24، جلد اول، 1396.
    4. اشرافی، ارسلان؛ بررسی بزه ارتشاء در ایران پیش از اسلام، فصلنامه قضاوت، شماره 81، سال پانزدهم، 1394.
    5. اکبری رومنی، فرناز؛ درآمدی بر قوانین هیتی، مجله حقوقی دادگستری، شماره 31، تابستان1379.
    6. الیس، ریچارد؛ آغاز قانون‌گذاری (تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان)، ترجمه حسین بادامچی، انتشارات طرح نو، چاپ اول، 1382.
    7. بادامچی، حسین؛ قتل در قوانین باستانی، مجله حقوقی و قضایی دادگستری، شماره 33، انتشارات روزنامه رسمی کشور، 1379.
    8. بادامچی، حسین؛ مسئلهتکامل حقوق کیفری، تازه‌های علوم جنایی (مجموعه مقاله‌ها)، زیر نظر علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، نشر میزان، 1388.
    9. بارون، راون؛ ماهیت قانون‌نامه‌های قدیمی بین‌النهرین، ترجمه حسین بادامچی، مندرج در آغاز قانون‌گذاری (تاریخ حقوق بین‌النهرین)، طرح نو، چاپ اول، 1382.
    10. بهزادی، رقیه؛ قوانینبر سنگ نبشته هیتیها، مجله حقوقی و قضایی دادگستری، شماره 26، انتشارات روزنامه رسمی کشور، 1378.
    11. حسینی، سید ابراهیم؛ نگاهی انتقادی به نظام‌های حقوقی یهود و مسیحیت، فقه و اصول، شماره 1و2، 1385.
    12. خداکرمی، نبی؛ بحثی پیرامون عنصر روانی جرم قتل در ادیان الهی و ایران باستان، سایت معاونت آموزش دادگستری کل استان تهران، 1386.
    13. قربانی،علی و موحدی، جعفر؛ مطالعه تطبیقی دیدگاه حقوقی اروپایی با دیدگاه حقوقی اسلامی، اهل بیت (ع)، سال نوزدهم، شماره 75 و 76، 1392.
    14. کارداشیا، گیوم؛ ارزشاخلاقی در حقوق آشور، ترجمه گودرز افتخار جهرمی، مندرج در آغاز قانون‌گذاری (تاریخ حقوق بین‌النهرین باستان)، انتشارات طرح نو، چاپ اول، 1382.
    15. گلدوزیان، ایرج و حسین‌جانی، بهمن؛ مبانیاصل شخصی بودن مسئولیت کیفری در حوزه ادیان، مجله تخصصی الهیات و حقوق، شماره 15 و 16، 1384.
    16. نوبهار، رحیم؛ مقررات کیفری جرایم و مجازات‌ها در تورات، نامه مفید، شماره 17، 1387.

    ج. منابع خارجی

    1. Comite international Geneve. (2014). ICRC, Advisory service on international Humanitarian Law.
    2. Damgaard, Ciara. (2008). "Individual Criminal Responsibility For Core international crimes", springer - verlag Berlin Heidelberg university of Copenhagen - The Law Faculity.
دوره 18، شماره 94
تابستان 1397
صفحه 139-171

  • تاریخ دریافت 22 خرداد 1397
  • تاریخ بازنگری 12 مرداد 1397
  • تاریخ پذیرش 12 شهریور 1397