فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

واکاوی جایگاه تکرار جرم در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دکتری حقوق کیفری و جرم‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد قشم
2 کارشناسی ارشد حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان
چکیده
تکرار جرم وصف رفتارهای مجرمانه کسی است که به‌موجب حکم قطعی لازم‌الاجرا از یکی از محاکم کیفری، محکومیت کیفری یافته و بعداً مرتکب جرم دیگری شده است. یکی از جهات تمایز تعدد و تکرار جرم، وجود سابقه محکومیت کیفری است که شرط مهم تحقق تکرار جرم است. شروط تحقق تکرار جرم در قانون مجازات اسلامی سابق عبارت بود از نخست، قطعیت محکومیت کیفری قبلی بدین‌معنا که حکم محکومیت اعتبار امر مختومه را دارد و باید لازم‌الاجرا شده باشد و دوم، حکم محکومیت پیشین باید تعزیری یا بازدارنده باشد. بنابراین پیشینه محکومیت به مجازات‌های غیرتعزیری و غیربازدارنده (یعنی حدود و قصاص) نمی‌توانست مستندی برای اعمال قواعد تکرار جرم قرار گیرد و قواعد ناظر بر مجازات‌های غیرتعزیری باید در ابواب فقهی مربوط جست‌وجو می‌شد. همچنین از ظاهر ماده 48 ق.م.ا سابق چنین برمی‌آمد که حکم محکومیت کیفری باید لزوماً به‌اجرا درمی‌آمد، هرچند که در زمان حکومت قانون سابق به‌نظر می‌رسید که بین اجرا و اتمام حکم محکومیت کیفری تفاوت وجود دارد و بدون شک، اگر بنابه دلایلی مانند یکی از عذرهای معاف‌کننده، نباید محکومیت کیفری لزوماً به‌اجرا درمی‌آمد، سابقه محکومیت قطعی به‌تنهایی در تکرار جرم کفایت نمی‌کرد ولی اگر پس از اجرای حکم و در اثنای آن، بزهکار مرتکب جرم جدید می‌شد، مشمول قاعده تکرار قرار می‌گرفت مانند جرایم زندانیان در ضمن تحمل مجازات حبس. در مورد رکن دوم تکرار جرم یعنی محکومیت مجدد، شرط قانون سابق چیزی جز تعزیری بودن جرم بعدی نمی‌توانست شناخته شود. اما در قانون مجازات اسلامی جدید، مقررات راجع به تکرار جرم تغییرات مهمی داشته و موارد مربوط به بحث تکرار جرم، در مواد 136 تا 139 این قانون مورد اشاره قرار گرفته است. بنابراین با توجه به اهمیت موضوع، مقاله حاضر تلاش نموده تا رویکرد قانون مجازات اسلامی جدید را در مورد تکرار جرم مورد بررسی قرار دهد.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    الف. کتاب‌ها

    1. آخوندی، محمود؛ آیین دادرسی کیفری، ج1، 2، 3 و 5، سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامی، 1372.
    2. اردبیلی، محمدعلی؛ حقوق جزای عمومی، ج2، نشر میزان، تهران، 1393.
    3. الهام، غلامحسین؛ تعدد جرم، نشر بشری، چاپ اول، 1382.
    4. باهری، محمد؛ حقوق جزای عمومی 4، نشر دانشگاه تهران، 1387.
    5. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ ترمینولوژی حقوق، گنج دانش، چاپ ششم، 1389.
    6. جوانمرد، بهروز؛ فرایند دادرسی در حقوق کیفری ایران، بهنامی، چاپ دوم، 1390.
    7. حاجی‌تبار فیروزجایی، حسن؛ جایگزین‌های حبس در حقوق کیفری ایران، فردوسی، چاپ اول، بی‌جا، 1386.
    8. رضایی، غلامحسین؛ راهبردهای تعلیق و تعویق در فرایند کیفری، بنیاد حقوقی میزان، چاپ اول، تهران، 1389.
    9. زراعت، عباس؛ قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی انتشارات ققنوس، چاپ اول، تهران، 1388.
    10. شمس ناتری، محمدابراهیم و عبدالله‌یار، سعید؛ حالت ضرورت و دفاع مشروع، مجد، چاپ اول، تهران، 1390.
    11. صانعی، پرویز؛ حقوق جزای عمومی، ج2، گنج‌دانش، چاپ چهارم، تهران، 1376.
    12. عمید، حسن؛ فرهنگ فارسی، چاپ 25، امیرکبیر، 1381.
    13. قیاسی، جلال‌الدین؛ ساریخانی، عادل و خسروشاهی، قدرت‌الله؛ مطالعه تطبیقی حقوق جزای عمومی، ج 2، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، چاپ اول، قم، 1388.
    14. کاتوزیان، ناصر؛ گامی به‌سوی عدالت، ج2، انتشارات آگاه، تهران، 1389.
    15. کلانتری، حمیدرضا؛ زارع، ابراهیم و ریاضت، زینب؛ قانون مجازات اسلامی، بنیاد حقوقی میزان، چاپ دوم، 1393.
    16. کی‌نیا، مهدی؛ مبانی جرم‌شناسی، ج1، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ سوم، 1370.
    17. گرجی، ابوالقاسم؛ مقالات حقوقی، ج2، انتشارات دانشگاه تهران، بی‌تا.
    18. گلدوزیان، ایرج؛ بررسی تطبیقی مجازات مورد حکم و چگونگی اجرای آن، علوم جنایی، بی‌تا.
    19. گلدوزیان، ایرج؛ محشای قانون مجازات اسلامی، مجمع علمی و فرهنگی مجد، چاپ دوم، 1382.
    20. معین، محمد؛ فرهنگ معین، ج1، بی‌نا، 1378.
    21. میرمحمدصادقی، حسین؛ جرائم علیه امنیت و آسایش عمومی، میزان، چاپ هشتم، 1394.
    22. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین و هاشم‌بیگی، حمید؛ دانشنامه جرم‌شناسی، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، چاپ اول، 1377.
    23. نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین؛ مجازات‌های اجتماعی جایگزین زندان، مجموعه مقالات همایش راهکارهای کاهش جمعیت کیفری زندان، بنیاد حقوقی میزان، چاپ اول، 1386.
    24. نوربها، رضا؛ زمینه حقوق جزای عمومی، کانون وکلای دادگستری، چاپ دوم، 1375.
    25. نوروزی فیروز، رحمت‌الله؛ آیین دادرسی کیفری 2 (صلاحیت)، میزان، چاپ اول، 1387.
    26. ولیدی، محمدصالح؛ حقوق جزای عمومی، ج2 و 4، دفتر نشر داد، 1374.

    ب. مقاله‌ها و ...

    1. پوربافرانی، حسن؛ محدودیت دادگاه در کیفیات قضایی، مجله حقوقی دادگستری، 1384.
    2. رادمنش، امیرحسین و جانی‌پور، کرم؛ بررسی تکرار جرم به‌عنوان عامل تشدید در قانون مجازات 1392، کنفرانس ملی چارسوی علوم انسانی، 1394.
    3. رهدارپور، حامد و چنگایی، فرشاد؛ بررسی شروع به جرم، جرم عقیم و جرم محال در لایحه قانون مجازات اسلامی با نگاهی به سیر قانونگذاری، پژوهشنامه حقوقی، شماره 1، 1390.
    4. ریاحی، جواد؛ مبانی مجازات‌های اجتماعی با رویکرد به سیاست کیفری اسلام، رساله دکتری، رشته حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق پردیس فارابی دانشگاه تهران، 1392.
    5. نبی‌پور، محمد؛ شرایط مسئولیت کیفری در لایحه قانون مجازات اسلامی، تعالی حقوق، شماره 7، 1389.
دوره 18، شماره 95
پاییز 1397
صفحه 67-90

  • تاریخ دریافت 06 اردیبهشت 1397
  • تاریخ بازنگری 19 آبان 1397
  • تاریخ پذیرش 17 آذر 1397