فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

اثبات عنصر مادی جرم با استناد به نظریه کارشناسی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
استادیار دانشگاه امام صادق (ع)
چکیده
بار اثبات عناصر سه‌گانه تشکیل‌دهنده جرم اعم از عنصر قانونی، مادی و روانی به‌همراه فقدان موانع تحقق جرم با استناد به قاعدة «البینه علی المدعی» و با رعایت معیار مندرج در قانون، برعهده نهاد تعقیب است. این امر شامل اثبات رفتار مجرمانه اعم از فعل یا ترک فعل، انتساب عمل مجرمانه به مرتکب، سوءنیت عام و خاص و علم و عمد در جرایم عمدی و تقصیر جزایی در جرایم غیرعمدی می‌شود که اثبات عنصر مادی آن از طریق ارجاع امر به کارشناس نیز امکان‌پذیر است. هرچند در قوانین مجازات اسلامی و آیین دادرسی کیفری، به تبعیت قاضی از نظریه کارشناس اشاره نگردیده و تنها به‌عنوان یکی از امارات و قرائن علم‌آور برای قاضی شناخته شده است لکن رویکرد رویه قضایی دائر بر ارجاع امر به کارشناسان برای بررسی آثار و نتایج ناشی از جرم اعم از الکترونیکی و پزشکی از قبیل پیامک، اثر انگشت، منی، لکه خون، بزاق و ... و نیز بررسی اظهارات شهود، مطلعین، شاکی و متهم، نشانگر توجه دادگاه‌ها به ادله علمی جهت اثبات عنصر مادی جرم است.
کلیدواژه‌ها

  1. اردبیلی، احمد؛ مجمع الفائده و البرهان فی شرح ارشاد الاذهان، مؤسسه النشر الاسلامی، چاپ اول، قم، 1407.
  2. استفانی، گ. و دیگران؛ حقوق جزای عمومی، ج1، ترجمه حسن دادبان، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، 1380.
  3. آشوری، محمد؛ آیین دادرسی کیفری، ج1، سمت، چاپ اول، تهران، 1375.
  4. بازگیر، یدالله؛ علل نقض آرای کیفری در شعب دیوان عالی کشور، نشر حقوقدان، چاپ اول، تهران، 1375.
  5. پیمانی، ضیاءالدین؛ تفصیل قواعد دفاع مشروع در حقوق جزایی ایران، انتشارات دانشگاه ملی ایران، تهران، 1357.
  6. جعفر، على‏محمد؛ مبادى المحاکمات الجزائیه، مؤسسه‏ الجامعیه للدراسات و النشر و التوزیع، بیروت، 1994.
  7. حلی (محقق حلی)، ابوالقاسم نجم‌الدین محمد بن حسن؛ شرایع الاسلام، ج25، انتشارات الاسلامیه، بیروت، 1410.
  8. خویى‌، ابوالقاسم‌؛ منهاج‌ الصالحین‌، بیروت‌، دارالزهراء، بی‌تا.
  9. دیانی، عبدالرسول؛ ادله اثبات دعوا در امور کیفری و مدنی، نشر تدریس، تهران، 1387.
  10. زحیلى، وهبه؛ الفقه الاسلامى و ادلّته، انتشارات دارالفکر، بیروت، 1409.
  11. سلامه، محمد مأمون؛ الاجرائات الجنائیه فی التشریع المصری، ج2، قاهره، دارالفکر العربیه، 1980.
  12. شمس، عبدالله؛ آیین دادرسی مدنی، ج3، نشر میزان، تهران، 1380.
  13. شیرازى، سیدمحمّد؛ الفقه، دارالعلوم، بیروت، 1408.
  14. صانعی، پرویز؛ حقوق جزای عمومی، ج1، گنج دانش، چاپ ششم، تهران، 1384.
  15. صانعى، یوسف؛ استفتائات قضایى، میزان، تهران، 1384.
  16. عوجی، مصطفی؛ القانون الجنایی العام، انتشارات نوفل، بیروت، 1988.
  17. فاضل لنکرانى، محمّد؛ تفصیل الشریعه، الحدود، مرکز فقهى ائمّه اطهار، قم، 1380.
  18. قبله‌ای خویی، خلیل؛ قواعد فقه، انتشارات سمت، تهران، 1380.
  19. گروه پژوهشی حقوق دانشگاه علوم اسلامی رضوی؛ ادله اثبات دعاوی کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، 1386.
  20. گلدوزیان، ایرج؛ ادلّه اثبات دعوى، نشر میزان، تهران، 1382.
  21. گلدوزیان، ایرج؛ حقوق جزای عمومی، ج2، جهاد دانشگاهی، چاپ چهارم، تهران، 1376.
  22. موسوی خمینى، روح‌الله؛ تحریر الوسیله، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینى، 1379.
  23. موسوى اردبیلى، سیدعبدالکریم؛ فقه القضا، دانشگاه مفید، قم، 1423.
  24. نجفى، محمّدحسن؛ جواهر الکلام، دارالاحیاء التراث العربى، بیروت، 1981.

ب. مقاله‌ها

  1. تدین، عباس؛ گستره دلیل در دادرس کیفری ایران و فرانسه، مجله حقوقی دادگستری، شماره 67، 1388.
  2. حاجى ده‏آبادى، احمد؛ قاعده درأ در فقه امامیه و حقوق ایران، مجله فقه و حقوق، شماره 6، 1384.
  3. خزانی، منوچهر؛ اصل برائت و اقامه دلیل در دعوای کیفری، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 118، پاییز 1373.
  4. قرجه‌لو، علیرضا؛ ادله وقایع مشابه و ادله پیش‌زمینه در حقوق کیفری ایران و انگلیس، فصلنامه حقوق(مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران)، شماره 3، 1388.
  5. قیاسی، جلال‌الدین؛ بار اثبات شرایط مساعد به‌حال متهم در فقه، مجله تخصصی فقه و اصول، شماره 3، زمستان 1386.

ج. منابع لاتین

  1. Bell, J. et al., Principles of French Law, Oxford University Press, NewYork, 1998.
  2. Dimitria Petrova, strengthning the rule of law in building democratic societies, (www. org/ genera 2000/).
  3. John Austin, legal Positivism. cited by David Adams, Philosophical Problems in the law.
  4. Michael Kirby, Global moves to legal protection of human rights, (www. hcourt. gov. au).
  5. Patrick Murphy, A CONSTITUTIONAL RIGHT TO SELF-DEFENSE & THE BURDEN OF PROOF IN CRIMINAL TRIALS, 2008.
  6. Piotrowicz “Preempting the Protocol، Protecting the Victims and Punishing the Perpetrators of People Trafficking” ‚ Nomos, 2004.
دوره 19، شماره 97
بهار 1398
صفحه 23-47

  • تاریخ دریافت 26 دی 1397
  • تاریخ بازنگری 25 بهمن 1397
  • تاریخ پذیرش 26 خرداد 1398