1
استادیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه شیراز
2
دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه شهید بهشتی
چکیده
در بیشتر عقود غیر معوض طرفین میتوانند شرط عوض را در قرارداد پیشبینی نمایند. به اعتقاد اغلب حقوقدانان، درج چنین شرطی عقد غیر معوض را به یک عقد معوض تبدیل نمینماید ولی مسلماً در ماهیت و آثار حاکم بر عقد غیر معوض بیتأثیر نیز نمیباشد. در این مقاله تلاش شده است تا تأثیر شرط عوض در عقد هبه به عنوان یکی از مهمترین مصادیق قراردادهای غیر معوض مورد بررسی قرار گیرد. از بررسی و مداقه در احکام ویژه هبه معوض میتوان دریافت که در کتب حقوقی و فقهی، مبنای مشخصی که بتواند این احکام را توجیه کند بیان نشده است. به اعتقاد ما، احکام شرط عوض و بهویژه مبنای لزوم هبه معوض را میتوان بر اساس نظریه «تقابل تعهدات» تبیین و توجیه نمود. بر اساس این نظریه، درج شرط عوض در برخی قالبهای آن سبب ایجاد «تقابل تعهدات» در عقد هبه شده و منجر به لزوم «عقد هبه معوض» میگردد.
کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج1، شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم، تهران، 1380، (ب).
کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج3، شرکت سهامی انتشار، چاپ سوم، تهران، 1380، (پ).
کاتوزیان، ناصر، قواعد عمومی قراردادها، ج4، شرکت سهامی انتشار، چاپ پنجم، تهران، 1387، (ب).
محمدی، مازیار و صفوی، سیدسعید، بررسی ماهیت فقهی و حقوقی شرط عوض در عقود غیرمعوض (با تأکید بر عقد هبه)، نخستین همایش ملی فلسفه حقوق با تأکید بر فلسفه حقوق اسلامی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد رامهرمز، 1391.
مدنی، سید جلالالدین، عقود معین، ج5، انتشارات پایدار، چاپ دهم، تهران، 1390.
نعمتاللهی، اسماعیل، ضمانت اجرای شرط فعل حقوقی، فصلنامه حقوق اسلامی، سال ششم، شماره 23، 1388.
ب. عربی
آخوند خراسانی، محمدکاظم، حاشیه المکاسب، تصحیح و تعلیق سیدمهدی شمسالدین، وزارت ارشاد اسلامی، الطبعه الاولی، تهران، 1406ق.
اصفهانی، شیخ محمدحسین، حاشیه المکاسب، تحقیق شیخ عباس محمد آلسباع، ج4، دار المصطفی لاحیاء التراث، الطبعه الاولی، قم، 1419ق.
انصاری، مرتضی، کتاب المکاسب، ج3، مجمع الفکر الاسلامی، چاپ دوم، قم، 1420ق.
نجفی، شیخ محمدحسن، جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، ج28، دارالکتاب الاسلامیه، چاپخانه حیدری، چاپ سوم، تهران، 1368ش.
ج. انگلیسی
Anonymous, Contracts: Mutuality of Obligation, Michigan Law Review, Vol. 6, No. 4, 1908.
Lehman, Jeffrey & Phelps, Shirelle, West’s encyclopedia of American law, Vol. 11, Thomson/Gale, Michigan, 2005.
Oliphant, Herman, Mutuality of Obligation in Bilateral Contracts at Law, Columbia Law Review, Vol. 25, No. 6, Jun., 1925
Welker, Robert F., Mutuality of Obligation Not Necessary at Inception of Contract to Permit Its Subsequent Enforcement, American Business Law Journal, Volume 10, Issue 1, 1972.