فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

ضمان ناشی از جنایت منجر به بیهوشی با رویکردی فقهی ـ حقوقی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‌‏شناسی دانشگاه علامه طباطبایی
چکیده
در حال حاضر یکی از چالش‌های پیش رو برای افرادی که در زندگی نباتی به سر می‏‌برند تعیین دیه، نوع و تعداد منافع زائل شده نظیر بینایی، شنوایی، قدرت بلع و نظایر آن و نیز پرداخت هزینه‌های ناشی از زندگی نباتی می‌باشد. در زندگی نباتی، فرد از انجام اعمال ارادی خود ناتوان و دارای علائم حیاتی پایدار است و بر همین اساس از منظر فقهی و حقوقی هوشیار محسوب می‌گردد. قانونگذار به سبب صدمات وارده به اعضا و منافع، در ماده 680 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 برای چنین اشخاصی دیه و یا ارش جداگانه‌ای مد نظر قرار داده است؛ چراکه زندگی نباتی، مرگ قطعی تلقی نمی‌شود و بایستی برای هر یک از صدمات و منافع زائل شده، با ابتناء بر نظر مشهور فقها، مواد قانونی و قاعده عدم تداخل دیات، دیه و ارش جداگانه‌ای تعیین شود، لیکن در خصوص نوع و میزان دیه و ارش برای هر صدمه و همچنین نحوه احتساب آن، میان قضات و پزشکان قانونی اختلاف نظر وجود دارد. بنابراین با وجود اصل حاکمیت عدم تداخل دیات در صدمات بدنی و خودداری بیمه‌گر از پرداخت دیات متعدد و چالش‌های موجود در خصوص نوع و تعداد دیه و ارش به سبب زوال عقل و منافعی همچون بینایی، شنوایی، بویایی و چشایی، عدم کنترل ادرار و غیره، لازم است مواد قانونی و دیدگاه‌های حقوقی و فقهی در خصوص نوع و میزان دیه مورد بحث و بررسی قرار گیرد که ما در این پژوهش به ضمان ناشی از جنایت منجر به بیهوشی با رویکردی فقهی ـ حقوقی می‏‌پردازیم.
کلیدواژه‌ها

  1. فهرست منابع

    الف. کتاب‏ها

    1. الهی‏منش، محمدرضا و مرادی اوجقاز، محسن، حقوق کیفری اختصاصی1 (جرایم علیه اشخاص)، انتشارات مجد، چاپ پنجم، 1398.
    2. تبریزی، جواد بن علی، تنقیح مبانی الأحکام؛ کتاب الدیات، دار الصدیقة الشهیدة سلام‏الله، قم، 1428ق.
    3. جمعی از پژوهشگران زیر نظر آیت‏الله سید محمود هاشمی شاهرودی، فرهنگ فقه مطابق مذهب اهل بیت علیهم‏السلام، جلد دوم، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل بیت علیهم‏السلام، چاپ اول، قم، 1426ق.
    4. حسینی شیرازی، سیدمحمد، کتاب قصاص، دار القرآن الحکیم، قم، بی‏تا.
    5. حلی (ابن ادریس)، محمد بن منصور، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، قم، 1410ق.
    6. حلی (محقق)، نجم‏الدین ابوالقاسم جعفر بن حسن، المعتبر فی شرح المختصر، جلد اول، مؤسسه سیدالشهداء، چاپ اول، قم، 1407ق.
    7. خامنه‏ای، سیدعلی، رساله اجوبة الاستفتائات، انتشارات پیام عدالت، چاپ شانزدهم، تهران، 1389.
    8. خوانساری، سیداحمد بن یوسف، جامع المدارک فی شرح مختصر النافع، مؤسسه اسماعیلیان، قم، 1405ق.
    9. خویی، سیدابوالقاسم، مبانی تکملة المنهاج، ترجمه علیرضا سعید، جلد دوم، انتشارات خرسندی، چاپ اول، 1391.
    10. زراعت، عباس، شرح مبسوط قانون مجازات اسلامی، مبحث دیات، جلد دوم، انتشارات جنگل، چاپ دوم، 1396.
    11. سپهوند، امیرخان و عسکری‏پور، حمید، جرایم علیه اشخاص، انتشارات مجد، چاپ اول، 1386.
    12. شهید ثانی، زین‌‎الدین بن علی، مسالک الافهام، جلد پانزدهم، مؤسسة المعارف الاسلامیه، قم، 1419ق.
    13. صناعی­زاده، حسین، پزشکی قانونی، انتشارات دادگستر­، چاپ اول، 1388.
    14. طباطبایی یزدی، سید محمدکاظم، العروة الوثقی (المحشی)، جلد دوم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ اول، قم، 1419ق.
    15. طحاوی، محمدبن حسن، مبسوط فی فقه الامامیه، ج7، المکتبة المرتضویه، 1387.
    16. طوسی (شیخ طوسی)، محمد بن حسن، الخلاف، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، 1407ق.
    17. طوسی (شیخ طوسی)، محمد بن حسن، النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی، دارالکتاب العربی، بیروت، بی‏تا.
    18. عابدی، احمدرضا، نگرشی کاربردی به دیات، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، چاپ اول، 1397.
    19. عمید زنجانی، عباسعلی، قواعد فقه؛ بخش جزایی، جلد دوم، انتشارات سمت، چاپ چهارم، 1387.
    20. فاضل لنکرانی، محمد، احکام پزشکان و بیماران، بی‏نا، بی‏تا.
    21. فاضل موحدی لنکرانی، محمد، جامع المسائل، جلد اول، انتشارات امیر قلم، چاپ یازدهم، بی‏تا.
    22. قضایی، صمد، پزشکی قانونی، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ دوم، 1368.
    23. گودرزی، فرامرز و کیانی، مهرزاد، پزشکی قانونی برای دانشجویان رشته حقوق، انتشارات سمت، چاپ هشتم، 1390.
    24. معاونت آموزش قوه قضاییه، مجموعه استفتائات قضایی(دیات)، نشر قضا، چاپ اول، 1388.
    25. منجمی، علیرضا، تشخیص درمان ـ اورژانس­های کارنت، بی‏نا، 1384.
    26. موسوی خمینی، روح‏الله، تحریرالوسیله، جلد چهارم، چاپخانه دفتر انتشارات اسلامی، بی‏تا.
    27. نجفی، محمدحسن، جواهرالکلام، جلد 43، انتشارات کتابخانه اسلامیه، 1367.

    ب. مقاله‏ها

    1. آقابابایی بنی، اسماعیل، «تداخل دیات در جنایت منجر به زندگی نباتی»، مجله فقه پزشکی، دوره ششم، شماره 18 و 19، بهار و تابستان
    2. توکلی، محمدمهدی، «مرگ مغزی از منظر حقوق اسلامی»، فصلنامه حقوق پزشکی، سال سوم، شماره نهم، تابستان 1388.
    3. عسکری‏پور، حمید و باقی، المیرا، «ضوابط تعیین دیه برای اشخاص واجد حیات نباتی»، فصلنامه حقوق پزشکی، شماره 21، تابستان 1391.

    پ. سایر منابع

    1. سامانه نشست‏های قضایی قوه قضاییه (به نشانی: neshast.org).
    2. نرم‏افزار گنجینه آرای فقهیـ قضایی، دفتر آموزش روحانیون و تدوین متون فقهی معاونت آموزش قوه قضاییه.
    3. نرم‏افزار گنجینه استفتائات قضایی.

  • تاریخ دریافت 10 تیر 1398
  • تاریخ بازنگری 23 شهریور 1398
  • تاریخ پذیرش 18 آذر 1398