فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

میانجیگری در دادرسی های کیفری در نظام حقوقی ایران؛ رهیافت تطبیقی با حقوق کانادا

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج
2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم‏‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج
چکیده
ناکارآمدی سیستم عدالت کیفری سنتی در مبارزه با پدیده جنایی و انتقادهای وارده بر آن به‌خصوص عدم توجه به نقش بزه‌دیده در فرایند کیفری و نیز مقابله یک‏‌تنه دولت با جرم، زمینه ظهور و بروز جنبشی جدید در نظام عدالت کیفری با عنوان عدالت ترمیمی را در دهه هفتاد قرن بیستم در کشورهای آمریکای شمالی فراهم آورد. این تفکر که در پی مشارکت فعال بزه‌دیده و نیز نهادهای اجتماعی در چرخه فرایند کیفری است، با توسل به ابزارهایی چون میانجیگری کیفری، در راستای نیل به اهدافش گام برمی‌دارد. در میانجیگری کیفری به عنوان یکی از مؤلفه‌های عدالت ترمیمی، شخص ثالثی تلاش بر آن دارد که طرفین دعوای کیفری را به سازش و خروج پرونده از سیر قضایی سوق دهد. این امر که به قضازدایی تعبیر می‌گردد، به دنبال خود کیفرزدایی را دارا خواهد شد. این پژوهش در پی مقایسه تطبیقی نظام حقوقی ایران و کانادا بوده و به صورت توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع اسنادی و کتابخانه‌ای صورت پذیرفته و ماحصل آن این است که در نظام حقوقی کشورمان، با کمی تسامح می‌توان گفت که همسو با کانادا از هر سه مدل میانجیگری کیفری استفاده می‌شود، لیکن بر خلاف کانادا که میانجیگری تقریباً در همه جرایم و نیز تمامی مراحل دادرسی ولو در مرحله اجرای حکم پیش‏‌بینی شده است در ایران این امر صرفاً در جرایم تعزیری درجه 6 تا 8 قابل تعلیق آن هم در مرحله تعقیب و رسیدگی اندیشیده شده است. همچنین بر خلاف تمایل نظام حقوقی کانادا در استفاده از این نهاد، در ایران به دلایلی چون حاکمیت تفکر سنتی عدالت کیفری، نوپایی و نیز عدم بسترسازی روانی ـ فرهنگی، چندان کاربردی نداشته است.
کلیدواژه‌ها

  1. ابی یعقوب، احمد بن اسحاق،تاریخ یعقوبی، ترجمه: محمد ابراهیم آیتی، جلد اول، نشر شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ دوازدهم، تهران، 1389.
  2. آشوری، محمد، جایگزین های زندان، چاپ اول، تهران، نشر گرایش، 1382.
  3. آنسل، مارک، دفاع اجتماعی، ترجمه محمد آشوری و علی حسین نجفی ابرندآبادی، ویراست چهارم، تهران، انتشارات گنج دانش، 1391.
  4. احمدی ابهری، محمدعلی، اسلام و دفاع اجتماعی، چاپ اول، قم، مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم، 1377.
  5. حسینوند، موسی، میانجی گری کیفری در پرتو آموز های عدالت ترمیمی با جستارهایی در قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، چاپ اول، انتشارات مجد، تهران، 1394.
  6. خالقی، علی، نکته ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ پانزدهم، انتشارات میزان، تهران، 1395.
  7. دلماس، مارتی، نظام های بزرگ سیاست جنایی، ترجمه: دکتر علی حسین نجفی ابرند آبادی، چاپ اول، انتشارات میزان، 1381.
  8. رایجیان، مهرداد، بزه دیده در فرایند کیفری، چاپ اول، تهران، انتشارات خط سوم، 1381.
  9. زهر، هوارد، کتاب کوچک عدالت ترمیمی ، ترجمه: دکتر حسین غلامی، جلد اول، تهران، انتشارات مجد، 1383.
  10. طالع زاری، علی، عدالت ترمیمی در عمل، تهران، انتشارات کتاب آوا، 1394.
  11. عمید، حسن، فرهنگ فارسی عمید، چاپ نوزدهم، تهران، موسسه انتشارات امیر کبیر، 1379.
  12. غلامی، حسین، عدالت ترمیمی، چاپ پنجم، تهران، سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی (سمت)، 1393.
  13. گلدوست جویباری، رجب، آیین دادرسی کیفری، چاپ هفتم، تهران، انتشارات جنگل، 1395.
  14. گرشاسبی، اصغر، هنر و فن میانجیگری، تهران، انتشارات مهاجر، 1388.
  15. مارتین، رایت، عدالت ترمیمی، ارتقاء بخشیدن رویکرد بزه دیده محوری(مجموعه مقالات)، ترجمه: امیر سماواتی پیروز، چاپ اول، انتشارات خلیلیان، 1384.
  16. نجفی ابرندآبادی، علی محمدحسین/ هاشم بیگی، حمید، دانشنامه جرم­شناسی، چاپ اول، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1377.
  17. نجفی ابرندآبادی، علی حسین، میانجیگری؛ جلوه ای از عدالت ترمیمی، دیباچه مصطفی عباسی، افق های عدالت ترمیمی در میانجیگری کیفری، تهران، انتشارات دانشور، 1382.
  18. نجفی ابرندآبادی، علی حسین و هاشم بیگی، حمید، دانشنامه جرم‌شناسی، ویراست چهارم، تهران، انتشارات گنج دانش، 1392.

ب. مقاله‌ها

  1. جانی­پور، مجتبی؛ قریب، رخساره، «مطالعه تطبیقی قلمرو و معیارهای اعمال میانجیگری کیفری در حقوق ایران، انگلیس و بلژیک»، پژوهشنامه حقوق کیفری، سال هشتم، شماره اول،1394.
  2. رئوفیان، حمید؛ ابراهیم، شهرام، «تحلیل نهاد میانجیگری، بررسی تطبیقی حقوق ایران و فرانسه»، فصلنامه تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، شماره 39، 1397.
  3. شریف زاده، علی، «بررسی مفهوم نقش و جایگاه جامعه محلی در فرآیند میانجیگری و شورای حل اختلاف»، مجله مطالعات پیشگیری از جرم، شماره 2، 1386.
  4. قربانی، علی؛ نواییان، خسرو، «دادرسی ترمیمی در حقوق کیفری ایران»، مجله تعالی حقوق، سال چهارم، شماره‌های 13 و 14، 1390.
  5. غلامی، حسین، «عدالت ترمیمی: اصول ها و روشها»، فصلنامه دانش انتظامی، سال پنجم، شماره 4، 1382.
  6. طباطبایی، علی، «جایگاه نهاد میانجیگری کیفری در حقوق داخلی ایران»، دومین همایش بین المللی فقه و حقوق، وکالت و علوم اجتماعی، 1397.
  7. نصیرپور، جواد، «بررسی رویکرد نوین قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 در خصوص میانجیگری و تطبیق با آیین نامه میانجیگری در امور کیفری مصوب 1395»، چهارمین کنفرانس ملی حقوق و مطالعات قضایی، 1396.
  8. مهدیزاد پایدار، مهدیه و عظیم زاده، شادی، «بایسته های میانجیگری کیفری در بوته سیاست تقنینی نوین ایران»، فصلنامه علمی ترویجی مطالعات پیشگیری از جرم، سال دوازدهم، شماره 43، 1396.
  9. میوه یان، میلاد، «بررسی جزایی میانجیگری در دادرسی کیفری»، فصلنامه قانون‌یار، شماره 6، 1397.

پ. تقریرات

  1. نجفی ابرندآبادی، علی حسین، تقریرات جرم شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، 1382.

ت. منابع خارجی

  1. Alfini, J, S. Press, J. Sternlight and J. Stulberg, Mediation theory and practice, Lexis publishing, U. S, 2001
  2. Buonatesta,Antonio, Victim-Offender Mediation in Custodial Setting paper presented at the third conference of the European Forum for victimoffender Mediatian Restorative Justice, Budapest Hungary.l.-lé october Online:www.restorativejustice.org/articlesdbarticles , 2001.
  3. Kovach, K. K., , "Mediation", The Handbook of Dispute Resolution, Michael L. Moffitt and Robert C. Bordon (Editors), Jossey-Bass, 2005.
  4. Soo, Gary, working Through Unworkable Mediation, Arbitration: the Journal of the Chartered Institute of Arbitrators, Vol. 66, No 3, 2001.
  5. Motiwal, O. P, Alternative Dispute Resolution in India, Journal of International Arbitration, Vol 15, No 2, 1998.

34.Mistelis, L. A, ADR in England and Wales, the American Review of International Arbitration, Vol.12 , No 2, 2001.

  1. Miers, D An International Review of Restorative Justice, Home office: Policing and Reduction crime Unit, London, 2001.

36.Moffitt, M. L. and Bordone, Robert, Perspectives on Dispute Resolution: an Introduction, the Handbook of Dispute Resolution, Michael L. Moffitt and Robert Bordone (Editors), First Edition, Jossey, Bass, 2005.

  1. Tackaberry, John and Marriott, Arthur, Bernstein’s Handbook of Arbitration and Dispute Resolution Practice, Vol,70 , Sweet & Maxwell, 2003.
  2. Tweeddale, Andrea and Tweeddale, Arbitration of Commercial Disputes: International and English Law and Pracitce, New York Oxford University Press, 2005.
  3. Umbreit, N, Family Group Conferencing: Implication for crime victim, First edition, Minnesota: Center for restorative justice and peacemaking, Office for victims of crime, 2002.
  4. Umbreit, M. and J. Greenwood, National survey of victim offender mediation programs, in the U. S. University of Minnesota, Center for resrotative justice and peacemaking, 2001.
  5. Veron, Michel , Droit Penal des Affaires, Armand Colin, 6e ed, 2005.

 

دوره 20، شماره 103
پاییز 1399
صفحه 121-142

  • تاریخ دریافت 11 مرداد 1399
  • تاریخ بازنگری 12 مهر 1399
  • تاریخ پذیرش 12 آذر 1399