فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

پرونده شخصیت، از نگاه قانون‌گذار تا رویه محاکم

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه حقوق دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج
2 دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‏ شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد یاسوج
3 کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‏ شناسی دانشگاه کاشان
چکیده
جرم‏شناسان در تبیین چرایی تحقق جرم و تکوین آن، در کنار عوامل زیستی و اجتماعی، از عوامل روانی نیز یاد می‌کنند که در میان عوامل روانی، شخصیت مرتکب مهم‌ترین عامل شناخته می‌شود. این مقوله امروزه مرزهای روان‌شناسی و جرم‏شناسی را درنوردیده و پا در عرصه حقوق کیفری نهاده است. شخصیت مرتکب جرم که مبنای اصل و کیفر در حقوق جزای امروزی است، باعث آن شده که مجازات هر شخص متناسب باشخصیت وی در نظر گرفته شود. قانون‌گذار ایران در مواد مختلف قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 و نیز پاره‌ای از مواد آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب 1400 به تشکیل پرونده شخصیت عنایت داشته و در مواد 203 و 286 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و بخشنامه رئیس قوه قضاییه نیز به لزوم تشکیل آن پرداخته است؛ لیکن با رجوع به آرای صادره از محاکم خواهیم یافت که علی‌رغم الزام قانونی، متأسفانه به تشکیل چنین پرونده‌ای اقدام نمی‌شود و بعضاً در موارد تشکیل، به محتوای آن در صدور حکم توجه نمی‌گردد! لذا نگارندگان در این پژوهش برآنند تا پس از تشریح موضوع، به نقش آن در حقوق کیفری ایران و دلایل محاکم در استنکاف از این تکلیف قانونی بپردازند.
کلیدواژه‌ها

  1. . آشوری، محمد و محمدجواد فتحی؛ ارزیابی قواعد ناظر به کیفیات مخففه در حقوق ایران، فصلنامه حقوق، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 39، شماره 2، 1388، صص 21-1.

    1. آشوری، محمد؛ جایگاه پرونده شخصیت در فرایند پیشگیری از پایدار شدن بزهکاری جوانان، فصلنامه حقوق دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دوره 43، شماره 1، 1392، صص 213-195.
    2. ابهری، علی؛ تشکیل پرونده‏های شخصیتی، مجله کانون وکلا، شماره 76، 1340، صص 71-67.
    3. اسلامی، داود؛ تشکیل پرونده شخصیت ضرورتی اجتناب‌ناپذیر در نظام کیفری ایران، دومین همایش بین‌المللی و چهارمین همایش ملی پژوهش‌های مدیریت و علوم انسانی، 1396، صص 16-1.
    4. بهادری، جلال؛ مطالعه تأثیر فقر به‌عنوان عامل اقتصادی بر بزهکاری زنان، کنگره بین‌المللی عدالت و مطالعات حقوقی قضایی دانشگاه شهید بهشتی، 1393.
    5. امیرزاده فرد، محبوبه، مهدی خاقانی اصفهانی و اسماعیل عبدالهی، رابطه و تأثیر متقابل پرونده کیفری و پرونده شخصیت، همایش ملی حقوق و علوم جزا، تهران، 1396، صص 18-1.
    6. جویباری، رجب و حسام‌الدین اصفهانی؛ مرحله پیش از محاکمه در دادرسی ویژه نوجوانان، مجله تحقیقات حقوقی دانشگاه شهید بهشتی، شماره 39، 1383، صص 298-259.
    7. شاملو، باقر و مهدی گوزلی؛ پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران و فرانسه، نشریه آموزه‌های حقوق کیفری، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، دوره جدید، شماره 3، 1390، صص 118-89.
    8. شاهرخی، حمید و هادی مرادی؛ قاضی کیفری و لزوم تشکیل پرونده شخصیت، مجله اصلاح و تربیت، شماره 52، 1384.
    9. شیاسی، پریسا؛ جایگاه پرونده شخصیت در نظام کیفری ایران با تأثیر بر قانون مجازات اسلامی 1392، اولین همایش بین‌المللی فقه و حقوق، وکالت علوم اجتماعی، شماره 1، 1396، صص 19-1.
    10. کاکوجویباری، علی؛ معافیت از کیفر در قانون مجازات ایران و فرانسه، فصلنامه مطالعات علوم سیاسی، حقوق و فقه، دوره سوم، شماره 12، 1396، صص 115-101.
    11. مؤذن‌زادگان، حسنعلی؛ پرونده شخصیت متهمان و ضرورت تشکیل آن در مرحله تحقیقات مقدماتی دادرسی کیفری، فصلنامه پژوهش حقوقی، سال 12، شماره 30، 1389، صص 248-227.
    12. مظلومان، رضا؛ آیا مجرم گناهکار است؟، نشریه دانشکده حقوق و علوم سیاسی، شماره سوم، 1349، صص 159-134.
    13. مظلومیان، علی؛ داوری درباره بزهکار بدون شناخت او بی‌عدالتی است، گشودن پرونده شخصیت برای بزهکار ضروری است، مجله کانون وکلا، شماره 126، 1352، صص 61-56.
    14. منصورآبادی، عباس و سلمان کونانی؛ بستر مجازات‌های جامعه‌مدار با تأکید بر رویکرد سیاست جنایی ایران، فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، سال5، شماره 16، 1389، صص 32-7.
    15. محمدیان، سارا و بابک محمدرضاپور؛ لزوم تشکیل پرونده شخصیت در فرایند دادرسی کیفری ایران، مجله علمی پزشکی قانونی، دوره19، شماره‌های 2 و 3، 1392، صص 340-329.
    16. نجفی توانا، علی؛ ضرورت تشکیل پرونده شخصیت در دادرسی اطفال بزهکار، فصلنامه خانواده‌پژوهشی، سال 5، شماره 18، 1388، صص 319-293.
    17. نیازپور، حسن؛ کارکرد بازپرورانه کیفرهای جامعه‌مدار با تأکید بر لایحه قضایی مجازات‌های اجتماعی جایگزین زندان، نشریه مطالعات پیشگیری از جرم، شماره 6، 1387، صص 76-57.
    18. ولیدی، محمدصالح؛ نقش تعدیل‌کننده تعلیق مراقبتی به‌عنوان کیفر جایگزین زندان، نشریه دادرسی، شماره 22، 1379، صص 13-8.
    19. یزدیان جعفری؛ اصل فردی کردن مجازات‌ها؛ تبعیضی فاحش یا عدالتی عادلانه‌تر، نشریه فقه و حقوق، سال سوم، شماره 11، 1385، صص 64-41.

    ج ـ سایر

    1. مهران، ناصر؛ تقریرات درسی حقوقی جزای عمومی، دوره کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، بی‌جا، ص 10، 1389.

  • تاریخ دریافت 23 اردیبهشت 1402