فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

استقلال قضایی در اسلام و حقوق بین الملل: غنای اسلام

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیأت علمی گروه حقوق بین‌الملل دانشکده حقوق دانشگاه قم
2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق عمومی، دانشکده حقوق دانشگاه قم
چکیده
استقلال قضایی از مسائل بنیادین حقوق عمومی است، زیرا اعتماد عمومی به حکومت، تحقق حکومت قانون و دادرسی عادلانه در هر جامعه تا حدود زیادی وابسته به میزان استقلال قضایی است. نویسندگان سطور حاضر، از رهگذر تدقیق در موضوع استقلال قضایی در اسلام و حقوق بین­الملل، بر آن شده‌اند تا به گزاره یادشده در نظام حقوقی اسلام و نظام حقوقی بین­المللی نظر بدوزند و در این راه، به‌نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان نظامی که مبتنی بر آموزه­های دین مبین اسلام است نیز به فراخور، پرداخته‌شده است. فرضیه پژوهش پیش رو این است که اسلام آموزه­های غنی­تری در حوزه استقلال قضایی دارد و نگاهی جامع­تر در آن وجود دارد. روش تحقیق توصیفی تحلیلی است و منابع با روش کتابخانه­ای از رهگذر فیش­برداری گردآوری‌شده است. نویسندگان پس از بررسی موضوع یادشده، فرضیه را اثبات کرده و نشان داده­اند که اسلام متضمن آموزه­های غنی­تری است و لازم است کشورهای اسلامی با تکیه‌بر آموزه­های اسلامی، نقش بیشتری در فرایند توسعه تدریجی حقوق بین­الملل ایفا کنند.
کلیدواژه‌ها

  1. الف ـ کتاب و مقاله

    1. قرآن کریم.
    2. ابن فارس، احمد؛ معجم مقاییساللغه، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۴۰۴ق.
    3. ازهری، محمد؛ تهذیب‌اللغه، بیروت، دار احیاء‌التراث العربی، 1421ق.
    4. اسماعیل صینی، محمود؛ المکنز العربی المعاصر، بیروت، مکتبه لبنان ناشرون، 1414ق.
    5. امیری، محسن و ویژه، محمدرضا؛ اصول بنیادین ناظر بر تضمین استقلال قضایی در نظام حقوقی ایران با نگاهی به حقوق فرانسه، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، شماره 3، دوره 18، دانشگاه تربیت مدرس، 1393.
    6. پادشاه، محمد؛ فرهنگ آنندراج، تهران، خیام، 1335.
    7. پروین، خیراالله؛ حقوق بشر از نظر تا عمل، تهران، نشر میزان، 1395.
    8. توکلی، محمدمهدی، نصب داور احکام و آثار آن، تهران، نشر میزان، 1395.
    9. جلالی، محمود و زیلابی، سلمان؛ اصل استقلال قضایی در دیوان بین‌المللی کیفری، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، شماره ۲، دوره 18، 1393.
    10. حبیب‌زاده، محمدجعفر؛ آسیب‌شناسی نظام عدالت کیفری ایران، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، شماره 2، دوره بیست و یکم، ۱۳۸۳.
    11. روستایی حسین‌آبادی، یاسر و علینژاد، احمد؛ استقلال قضایی پیش‌شرط دادرسی عادلانه، مطالعات حقوق بشر اسلامی، شماره 11، 1395.
    12. زمخشری، محمود، اساس‌البلاغه، بیروت، دار صادر، 1979م.
    13. شیخ صدوق، محمد؛ معانی‌الاخبار، قم، اسلامی، 1403ق.
    14. ــــــــــــــــــــ؛ من لایحضره الفقیه، قم، انتشارات اسلامی، چاپ دوم، 1413ق.
    15. طوسی، محمد؛ تهذیب‌الاحکام، تحقیق از حسن خرسان، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
    16. علیان‌نژادی، ابوالقاسم و مکارم شیرازی، ناصر؛ داستان یاران، جلد اول، قم، انتشارات امام علی بن ابی‌طالب (علیه‌السلام)، 1390.
    17. فراهیدی، خلیل؛ کتاب العین، قم، هجرت، چاپ دوم، ۱۴۰۹ق.
    18. فضائلی، مصطفی؛ دادرسـی عادلانه: محاکمـات کیفـری بـین‌المللـی، تهران، مؤسسـه مطالعـات و پژوهش‌های حقوقی شهر دانش، 1387.
    19. فیض کاشانی، محمد؛ الوافی، اصفهان، انتشارات کتابخانه امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام)، 1406ق.
    20. ـــــــــــــــــــــ؛ تفسیر الصافی، تهران، مکتبه‌الصدر، چاپ دوم، 1415ق.
    21. مجذوب تبریزی، محمد؛ الهدایا لشیعه أئمه الهدی، قم، دارالحدیث، 1387.
    22. محقق، محمدباقر؛ نمونه بینات در شأن نزول آیات از نظر شیخ طوسی و سایر مفسرین خاصه و عامه، نشر اندیشه اسلامی، 1384.
    23. میرزاده‌ کوهشاهی، نادر، قاضی‌زاده، حسین، شیرازی، محمدمهدی؛ تحلیل انتقادی عملکرد نظام حقوقی ایران در زمینه مفهوم استقلال قضایی، دوفصلنامه علمی مطالعات حقوق بشر اسلامی، شماره 19، دوره نهم، 1392.
    24. نوری نشاط، سعید و دیگران؛ حقوق بشر در دستگاه قضایی، جلد اول، تهران، سازمان دفاع از قربانیان خشونت، 1388.
    25. ویسبرت، دیوید و بایرون، فردریکسون؛ دادرسی عادلانه، مترجمان: فرده طه، لیلی اشراقی، تهران، 1386.

    ب ـ قوانین

    1. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1358، اصلاحی
    1. قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، با اصلاحات 1394.
    2. قانون مجازات اسلامی مصوب 1392.
    3. قانون نظارت بر رفتار قضات مصوب 1390.
    4. کنوانسیون اروپایی حقوق بشر  مصوب 1950.
    5. کنوانسیون امریکایی حقوق بشر مصوب 1960.
    6. منشور حقوق شهروندی مصوب 1395.
    7. میثاق حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مصوب 1966.
    8. میثاق حقوق مدنی و سیاسی مصوب 1966.

    ج ـ منبع لاتین

     

    1. Collin, Peter, Dictionary of Law, Fourth Edition, Bloomsbury Publishing, 2004.

     

  • تاریخ دریافت 23 اردیبهشت 1402