فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

بررسی حق بر سلامت روان بامطالعه تطبیقی منشور حقوق شهروندی و نظام بین‌المللی حقوق بشر

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری حقوق عمومی، قاضی دادگستری
2 کارشناسی ارشد حقوق عمومی دانشگاه شهید چمران اهواز، قاضی دادگستری
چکیده
نسل دوم حقوق بشر در نیازهای آدمی ریشه دارد و آن را حقوق ایجابی یا حقوق برابری نامیده­اند. این دسته از حقوق به تشریح بایدها در رفتار حکومت در قبال شهروندان می‌پردازد؛ بایدهایی که به تأمین برابری شهروندان در برخورداری از حداقل­های ضروری برای زیستن مبتنی بر کرامت می­انجامد. باید گفت که حق بر سلامت، در نسل دوم حقوق بشر یعنی حقوق رفاهی قرار می­ گیرد و میثاق بین ­المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در ماده 12 خود به این حق پرداخته است. در این میان، سلامت روان به‌عنوان یکی از ابعاد مهم سلامت تا حدی در کنار سلامت جسم به‌طورکلی موردتوجه قرارگرفته و در اسناد مختلف حقوق بین‌الملل بشر منعکس‌شده است. سلامت روان جزء لاینفک و اساسی سلامت هر شخص محسوب می‌شود. بدیهی است با به رسمیت شناخته شدن هر حقی ازجمله حق بر سلامت روان به‌عنوان حقی بشری، در مقابل، تکالیفی نیز متصور خواهد بود. دولت‌ها به‌عنوان مهم‌ترین بازیگران عرصه بین‌المللی، مکلف‌اند هم در سطح داخلی و هم در سطح بین­المللی در راستای تأمین و احترام به‌حقوق بشر گام بردارند. درزمینة­ بین‌المللی، حق بر سلامت روان در چارچوب اقدامات سازمان ملل متحد[1]، اقدامات کمیته­ بین ­الملل صلیب سرخ[2]، اقدامات و اسناد اتحادیه­ اروپا[3]، سازمانی جهانی بهداشت[4] و در چارچوب اسناد بین ­المللی کار موردتوجه قرارگرفته است. عمده تأکید اسناد بین‌المللی در مورد حق سلامت روان در چارچوب مخاصمات مسلحانه و درزمینة­ حمایت از اقشار آسیب­ پذیر ازجمله کودکان و زنان می­ باشد. در مقام مقایسه منشور حقوق شهروندی و اسناد بین‌المللی باید گفت که در منشور حقوق شهروندی نیز در مورد حق حیات، سلامت و کیفیت زندگی و منع شکنجه که از عوامل زمینه­ ساز سلامت روان است، مطالبی بیان گردیده و دولت موظف به انجام اقدامات لازم شده است؛ بااین‌حال در منشور، ماده­ای که منحصراً به‌حق بر سلامت روان اختصاص‌یافته باشد دیده نمی­شود. در این پژوهش به روش توصیفی ـ تحلیلی سعی می‌کنیم که حق بر سلامت روان بامطالعه تطبیقی منشور حقوق شهروندی و نظام  بین ­المللی حقوق بشر و همچنین تضمینات و مقررات حقوق بین­ الملل در خصوص موضوع سلامت روان در حقوق ایران را بررسی کنیم.
 
[1].United Nations
[2]. International Committee of the Red Cross
[3]. European Union
[4]. World Health Organization
 
کلیدواژه‌ها

  1. پی گلدینگ، مارتین؛ مفهوم حق: درآمدی تاریخی، ترجمه محمد راسخ، مجله تحقیقات عمومی، شماره 26-25، 1380.
  2. جاوید، محمدجواد؛ بررسی و نقد پیش­نویس منشور حقوق شهروندی، تهران، نشر مخاطب، 1395.
  3. جعفری لنگرودی، محمدجعفر؛ ترمینولوژی حقوق، تهران، انتشارات گنج دانش، 1395.
  4. سلمان ­نوری، مهسا؛ حق بر سلامت روان در مخاصمات مسلحانه، پایان‌نامه­ کارشناسی ارشد، دانشگاه تهران، 1395.
  5. شجاعیان، خدیجه؛ حق بر سلامت: تحلیل تطبیقی اسناد بین­المللی حقوق بشر و نظام حقوقی ایران، پایان‌نامه­ کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید بهشتی، 1388.
  6. طالبی، محمدحسین و طالبی، علی؛ انواع حق در دانش فلسفه حق، فصلنامه علمی ـ پژوهشی دانشگاه قم، سال شانزدهم، شماره اول، 1393.
  7. طباطبایی مؤتمنی، منوچهر؛ آزادی­های عمومی و حقوق بشر، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، 1394.
  8. عمید، حسن؛ فرهنگ فارسی عمید، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1369.
  9. فریدن، مایکل؛ مبانی حقوق بشر، ترجمه فریدون مجلسی، تهران، مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه، 1384.
  10. فیض، علیرضا؛ تطبیق در حقوق جزای اسلام، تهران، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، 1379.
  11. قاری سیدفاطمی، محمد؛ حقوق بشر در جهان معاصر، تهران، انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، 1382.
  12. ــــــــــــــــــــــــ؛ تحلیل مفاهیم کلیدی حقوق بشر معاصر: حق، تعهد، آزادی، برابری و عدالت، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 33 و 34، 1380.
  13. مشایخی، قدرت‌الله؛ حقوق از دیدگاه امام سجاد (ع)، قم، نشر انصاریان، 1385.
  14. مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی کلمات القرآن، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.
  15. میرزایی، زهرا؛ منشور حقوق شهروندی؛ از حرف تا عمل، قابل دسترس در پایگاه اینترنتی ایسنا به نشانی اینترنتی زیر به تاریخ 6/10/1396:

https://www.isna.ir/news/96100602997

  1. نیسی، لیلا، ریاحی، لیلا، کمیلی، علی و بدالهری، جعفر؛ مروری بر ابزار ارزیابی نظام سلامت روان سازمانی جهانی بهداشت: WHO-AIMS، فصلنامه مدیریت پرستاری، سال ششم، دوره ششم، شماره 3 و 4، 1396.
  2. هاشمی، محمد؛ حقوق بشر و آزادی­های اساسی، تهران، انتشارات میزان، 1384.
  3. وکیل، امیرساعد و عسگری، پوریا؛ فصل سوم حقوق بشر، تهران، انتشارات مجد، 1383.

ب ـ منابع عربی

  1. راغب اصفهانی؛ المفردات فی غریب القرآن، جلد 3، قم، مؤسسه دارالهجره، 1405ق.
  2. طبرسی، امین‌الاسلام؛ مجمع‌البیان فی تفسیر القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، 1372.
  3. طریحی، فخرالدین؛ مجمع‌البحرین، تهران، انتشارات مرتضوی، 1375.

 

ج ـ منابع انگلیسی

  1. Ezeani, E.C. & Jones, R.E , 2016, Rape and sexual violence in war: establishment of a non-derogable norm. https://openair.rgu.ac.uk/handle/10059/1534.
  2. Joseoph, Joshua, 2008, Gender and International Law: How the International Criminal court can Bring Justice to Victims of Sexual Violence, Texas Journal of women the law, volume 18.

 

  • تاریخ دریافت 23 اردیبهشت 1402