فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

تحلیل چالشهای فروش استقراضی سهام در بورس اوراق بهادار با تاکید بر آرای فقهای امامیه

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه آزاد تهران واحد علوم تحقیقاتshahidi351@yahoo.com
2 قاضی دادسرای کارکنان دولت تهران nabi.dehghan1992@gmail.com
3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری-قاضی دادگستری
چکیده
ابزارها و نهادهای مالی جدید باعث توسعه بازار بورس و اوراق بهادار و بالتبع موجب رشد و شکوفایی نظام اقتصادی می‌شوند. اما همه ابزارها و نهادهای مالی نوین در دنیا و چارچوب اجرائی آن، قابل تطبیق با مقررات شرع اسلام و قانون ایران نبوده و لذا قابلیت اجرایی در بازارهای کشور را ندارند. یکی از این نهادهای جدید، فروش استقراضی سهام است که در آن مالک سهام، سهم خود را به فروشنده استقراضی قرض داده و فروشنده، سهام را به قیمت روز در بازار می‌فروشد؛ هر زمان مالک سهام فراخوان عودت سهام را بدهد و یا فروشنده استقراضی بخواهد سهام قرض گرفته شده را پس دهد، فرایند فروش استقراضی سهام به پایان می-رسد. مزیت این شیوه در آن است که در روش معمول در خرید و فروش سهام، سرمایه‌گذار با افزایش قیمت سهام سود می‌برد اما در این معامله، سرمایه‌گذار(فروشنده استقراضی) با کاهش قیمت سهام کسب سود می-کند. مهمترین چالشهایی که در رابطه با فروش استقراضی مطرح می گردد، غرری بودن، ربوی بودن، معلق بودن معاملات، ارتباط این نوع معاملات با قمار می باشد که با تحلیل و بررسی به نظر می رسد این نهاد تازه تاسیس در کشور با نهادهای فقهی قابل تطبیق است.
کلیدواژه‌ها

  • انصاری پور، محمدعلی؛ ولدبیگی، فرزاد؛ حسینعلی زده، مهدی؛ «غرر و کاربرد آن در قراردادها»، مجله مطالعات حقوق خصوصی، دوره چهل و پنجم، شماره1، صص21تا40. 1394
  • بخش فرهنگی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، «ربا»، چاپ اول، موسسه بوستان کتاب: قم. 1381
  • تفرشی عیسائی، محمد، حاجیان، محمد مهدی، محقق داماد، سید مصطفی، یاوری، کاظم، «مقایسه قراردادهای آتی با قراردادهای قماری، در حقوق انگلیس و حقوق اسلامی»، پژوهش­های حقوق تطبیقی، دوره 15، شماره2. 1390
  • جعفری لنگرودی، محمدجعفر، ترمینولوژی حقوق، انتشارات ابن سینا: تهران. 1346
  • حسینی مقدم، سید عسکری، «تعلیق در عقود و ایقاعات»، کاوشی نو در فقه، دوره 10، شماره 36، صفحه 187-251. 1382
  • دهخدا، علی اکبر، «لغت نامه دهخدا»، جلد11، چاپ دوم، انتشارات دانشگاه تهران: تهران. 1377
  • شعبانی، احمد، «پول، بهره و تورم»، چاپ اول، انتشارات دانشگاه امام صاق (ع): تهران. 1387
  • صالح آبادی، علی، «بورس بازی در بازار سهام از دیدگاه اسلام»، فصلنامه پژوهشی دانشگاه امام صادق(ع)، شماره 2. 1382
  • طوسی، محمد بن حسن، «تهذیب الاحکام»، تحقیق شیخ حسن خراسانی، تصحیح شیخ محمد آخوندی، ج ۳، چاپ چهارم، دارالکتب الاسلامیه: قم.1368
  • قنبری بگلر، جلیل، «تحلیل فقهی-حقوقی فروش استقراضی سهام»، پایان نامه جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد، دانشگاه علوم قضایی.1393
  • کاتوزیان، ناصر، «دوره مقدماتی حقوق مدنی»، اعمال حقوقی: قرارداد-ایقاع، چاپ ششم، انتشار: تهران.1391
  • مصاحب، غلامحسین، «دائره المعارف فارسی»، جلد2، انتشارات امیر کبیر: تهران.1380
  • یزدی، سید محمد کاظم، «العروه الوثقی»، جلد 2، مکتبه العلمیه الاسلامیه: تهران.1390

 

عربی

  • ابن منظور، محمد ابن مکرم، «لسان العرب»، جلد سوم، نشر ادب الحوزه: قم. 1405 ق
  • ابن منظور، محمد بن مکرم، «لسان العرب»، جلد5، دار احیاء التراث العربی: بیروت. 1995
  • احمد بن فارس زکریا، ابن فارس، «معجم مقاییس اللغه»، جلد چهارم، دارالجیل: بیروت.1411 ق
  • الجزری، مجدالدین ابوالسعادت محمد، ابن الاثیر، «النهایه فی غریب الحدیث و الاثر»، جلد سوم، قم: مؤسسة اسماعیلیان، چاپ چهارم.1364 ق
  • الجواهری، حسن، محمدتقی، «الربا فقیهاً و اقتصادیاً»، انتشارات خیام: قم.1405
  • ازرفاء، مصطفی، «المشکلات العصریه فی میزان الشریعه الاسلامیه»، ج ۱۳، مجله البعث.1388
  • الموسوی خمینی، سید روح الله، «المکاسب المحرمه»، ج2، موسسه اسماعیلیان: قم. 1381
  • الموسوی خمینی، سید روح الله، «کتاب البیع». جلد 3 و 5، چاپ سوم، مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی ره: تهران.1388
  • انصاری، مرتضی بن محمد، «المکاسب»، تحقیق لجنه التحقیق تراث الشیخ الاعظم، چاپ اول، مجمع فکر اسلامی: قم.1420 ق
  • بحرانی، یوسف بن احمد، «الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهره»، دفتر انتشارات اسلامی: قم. 1405 ق
  • جوهری، اسماعیل بن حماد ، «الصحاح: تاج اللغه و صحاح العربیه»، جلد دوم، چاپ دوم، دارالعلم للملایین : بیروت.1399 ق
  • حر عاملی، محمد بن حسن، «تفصیل وسائل الشیعه»، باب ۷ و ۸، المکتبه الاسلامیه: تهران.1383
  • حصینی، عبدالرحمن، «الفوائد البنکیه بین الاباحه و التحریم»، مجلد33، البعث الاسلامی.1409 ق
  • حلی (علامه)، -حسن، «تذکره الفقهاء»، المکتبه المرتضویه لاحیاء الآثار الجعفریه: تهران.1404 ق
  • حلی (محقق)، ابوالقاسم نجم الدین جعفر، «شرایع الاسلام»، ج ۲، انتشارات استقلال: تهران.1436
  • حلی، حسن بن یوسف، «ارشادالاذهان»، تحقیق: فرس الحسّون، جلد 1، چاپ اول، انتشارات جامعه مدرسین قم: قم. 1400
  • حلی، حسن، «المختلف الشیعه»، جلد 5، دارالهدی للطباعه و النشر: قم.1417 ق
  • حلی، یحیی بن سعید، «الجامع الشرایع»، موسسه سید الشهدا: قم.1405 ق
  • خوری الشرتونی البنانی، سعید، «اقرب الموارد فی فصح العربیه و الشوارد» جلد دوم، منشورات مکتبه آیةالله العظمی المرعشی النجفی: قم.1403 ق
  • رشید رضا، محمد، «تفسیر المنار»، جلد 3. بیجا. 1395 ق
  • سعدی، ابوحبیب، «القاموس الفقهی لغه و اصطلاحاً»، چاپ دوم، دارالفکر: دمشق.1424 ق
  • شیخ طوسی، «کتاب الخلاف»، جلد 3، انتشارات جامعه مدرسین قم: قم.1411 ق
  • عاملی، زین الدین بن علی (شهیدثانی)، «الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه»، ج 3، انتشارات داوری: قم.1398 ق
  • عاملی، زین الدین بن علی (شهیدثانی)، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام.965 ق
  • عاملی، زین الدین (شهید ثانی)، «فوائد القواعد» (بی تا)، مرکز انتشارات اسلامی دفتر تبلیغات حوزة علمیة قم: قم. 1388
  • عبدالله بن احمد بن قدامه و عبدالرحمن بن محمد بن قدامه، ابن قدامه، «المغنی والشرح الکبیر»، ج ۱، بیروت: دارالکتاب العربی.1983 م
  • علی، جواد، «المفصل فی تاریخ عرب قبل اسلام»، جلد7، چاپ اول، دارالعلم: بیروت. 1971 م
  • طبری، محمد بن جریر، «تاریخ طبری»، جلد 2، دارالفکر: بیروت. 1407 ق
  • طریحی، فخرالدین بن محمد، «مجمع البحرین»، جلد3، انتشارات مرتضوی: تهران.1370
  • طوسی، محمد بن حسن، «التبیان فی تفسیر القرآن»، بی جا، مکتب الاعلام الاسلامی: قم.1409 ق
  • طوسی، محمد بن حسن، «کتاب الخلاف»، جلد 4، موسسه نشر اسلامی: قم.1223 ق
  • مراغی، سید میر عبدالفتاح الحسینی، «العناوین»، جلد 2، دفتر انتشارات: قم.1418 ق
  • مصطفی، ابراهیم، حسن الزیات. احمد، عبدالقادر، حامد و النجار محمدعلی، «المعجم الوسیط»، جلد دوم، المکتبه العلمیه: تهران. 1387
  • مغربی الفیومی، احمد بن محمد بن علی، «المصباح المنیر». جلد 2، چاپ سوم، دارالهجره: قم.1425 ق
  • نائینی، میرزا محمد حسین، «منیه الطالب فی شرح المکاسب»، جلد 1 و 22 چاپ دوم، مؤسسة النشر الاسلامی: قم.1424ق
  • نجفی، محمد­حسن، «جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام» جلد 23، چاپ هشتم، دارالکتب الاسلامیه: تهران.1365
  • نجفی، شیخ محمد حسن،، «جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام»، جلد 22، 1981، داراحیاء التراث العربی، بیروت.1981 م
  • نراقی، ملا احمد بن محمد مهدی، «عواید الایام فی بیان قواعد الاحکام»، انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزة علمیة قم: قم. 1417 ق
  • نراقی، مولی محمد بن احمد، «مشارق الاحکام»، چاپ دوم، کنگره نراقیین ملامهدی و ملااحمد: قم.1422 ق
  • نوری، میرزا حسن، «مستدرک الوسائل»، جلد 13، چاپ اول، موسسه آل البیت(ع): قم. 1408

 

لاتین

  • Ahmad Shikh Mahmud, Economic of islam, First edition, dehli, 1980
  • Planiol, M., Treaties on the Civil Law, vol. 2, 11th edition, Louisiana, 1959
  • Treitel, G.H., The Law of Contract, 10th edition, London, Sweet and Maxwell, 1999
  • Endo, T. and Ree, S.G. (2006), "Margin Purchases and Short Sales in Emerging Markets: Their Rationales and Design Variables", World Bank Financial Sector Paper Series.
دوره 21، شماره 106
تابستان 1400
صفحه 19-46

  • تاریخ دریافت 03 خرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 05 خرداد 1400
  • تاریخ پذیرش 14 تیر 1400