فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

تحدید نظریه امتناع اسلامی در رواداری دینی و کثرت گرایی حقوقی در نیل به صلح پایدار

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
گروه حقوق بین الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران
چکیده
دوقطب امتناع و امکان نظری و عملی در تمامی اندیشه ها قابل ملاحضه بوده که در حقوق اسلامی نیز مشهود است. گروه ممتنعین در رواداری دینی و کثرت گرایی حقوقی علی رغم ورود به دوران های مدرنیته و پست مدرن همچنان نظرات در خور و قابلی ارایه می کنند. از این دید رواداری دینی با دیگران یا غیرممکن و یا در صورت امکان در محدوده هایی خاص از شریعت قابل وصول است. به تبع آن کثرت گرایی در حقوق هم برای آنان در همین حول معنا می یابد.
در مقابل گروهی که عمدتاً هم از نواندیشان دینی هستند، برآنند که شریعت اسلامی قابل تفسیر و تقسیم به ساحت های گوناگون است. در این طیف نیز برخی این امکان را تا جایی می کشند که شریعت نه همه حقیقت که بخشی از حقیقت است. طیفی دیگر علیرغم ترسیم نسبت تساوی بین شریعت و حقیقت، راه های وصول به آن را متعدد می دانند.
این تکثر درون گفتمانی باید با سایر ادیان، اندیشه ها و گفتمان ها لاجرم قرین شود. زیرا لازمه صلح جهانی این است که در نقاطی با سایرین متصل شد، خصوصاً اگر دنبال صلح پایدار باشیم. صلح پایدار در حوزه حقوق بین الملل تنها نبود جنگ نیست بلکه گامی به سوی توسعه انسانی است. اگرچه واقعیت ها چیزدیگری را نشان می دهد.
این قلم در جهت تبیین و تحدید نظریه امتناع و رهیافت هایی در رواداری دینی و کثرت گرایی حقوقی و تاثیر متقابل آنها بر
کلیدواژه‌ها

  1. بشیریه، حسین (1374)، دولت عقل (ده گفتار در فلسفه و جامعه شناسی سیاسی)، چاپ اول، تهران: علوم نوین.

    بیگ زاده، ابراهیم (1389)، حقوق سازمان های بین المللی، چاپ اول، تهران: مجد.

    پترسون، مایکل و دیگران (1379)، عقل و اعتقاد دینی (درآمدی بر فلسفه دین)، ترجمه احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، چاپ سوم، تهران: طرح نو.

    دورکیم، امیل (1383)، صور بنیانی حیات دین، ترجمه باقر پرهام، چاپ اول، تهران: نشر مرکز.

    راغب اصفهانی، حسین بن محمد (1376)، معجم مفردات الفاظ قرآن، تحقیق ندیم مرعشی، چاپ دوم، تهران: انتشارات مرتضوی.

    ربانی گلپایگانی، علی( 1382)، نقد نظریه بسط تجربه نبوی، چاپ اول، تهران: مرکز مدیریت حوزه علمیه قم.

    سروش، عبدالکریم (1392)، سنت و سکولاریسم، چاپ ششم، تهران: صراط.

    ضیایی بیگدلی، محمدرضا (1387)، حقوق بین الملل عمومی، چاپ سی و سوم، تهران: گنج دانش.

    طباطبایی، جواد (1399)، تأملی درباره ایران، جلد اول، چاپ چهارم، تهران: مینوی خرد.

    الغرباوی، ماجد (1399)، مدارا و ریشه های نامدارایی، چاپ اول، تهران: نگاه معاصر.

    فلسفی، هدایت الله (1390)، صلح جاویدان و حکومت قانون: دیالکتیک همانندی و تفاوت، چاپ اول، تهران: فرهنگ نشر نو.

    قربانی دهناری، احد (1392)، رواداری: روند شکل گیری، ژرفش و نهادینه شدن آن در غرب، جلد اول، چاپ اول، گوتنبرگ: نشر ماز.

    کاتوزیان، ناصر (1377)، فلسفه حقوق، جلد اول، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.

    کاتوزیان، ناصر(1385)، مقدمه علم حقوق و مطالعه در نظام حقوقی ایران، چاپ پنجاه و یکم، تهران: شرکت سهامی انتشار.

    کلییار، کلود آلبر (1368)، نهادهای روابط بین الملل، ترجمه هدایت الله فلسفی، جلد اول، چاپ اول، تهران: نشرنو.

    مطهری، مرتضی (1372)، عدل الهی، چاپ هفتم، تهران: صدرا.

    مطهری، مرتضی (1383)، کلیات علوم اسلامی، چاپ نهم، تهران: انتشارات صدرا.

    موسی زاده، رضا (1380)، بایسته های حقوق بین الملل عمومی، چاپ اول، تهران: میزان.

    نصر حامد، ابوزید(1383)، نقد گفتمان دینی، ترجمه حسین یوسفی اشکوری و محمد جواهر کلام، چاپ اول، تهران: یادآوران.

    هیک، جان (1378)، مباحث پلورالیسم دینی، ترجمه عبدالرحیم گواهی، چاپ اول، تهران: تبیان.

    ب) مقاله

    آشوری، داریوش (2006)، چرا رواداری؟ ، مندرج در وب سایت جستار.

    اسلامی، رضا و گل پور، سهیلا (1392)، رواداری (تلورانس) در نظام بین المللی حقوق بشر، پژوهش حقوق عمومی، سال 15، شماره40، تهران: صص 113-71.

    حسن پور، محمد حسن و برزویی، محمدرضا (1394)، واکاوی مزایا و محدودیت های کاربرد نظریه منطقة الفراغ شهید صدر در سیاست گذاری فرهنگی، دین و سیاست فرهنگی، شماره 4، قم: صص 70-47.

    حکمت نیا، محمود (1381)، تبیین نظریه منطقة الفراغ، اقتصاد اسلامی، سال 2، شماره8، تهران: صص 120-107.

    دورینگر، هرمان (1386)، نقدی بر کاربرد واژه مدارا در گفتگوی بین فرهنگی و بین مذاهب، ترجمه عبادلله حیدری، علوم انسانی، سال16، شماره 72، تهران: صص 95-71.

    راسخ، محمد (1386)، مدرنیته و حقوق دینی، نامه مفید، دوره 64، شماره2، قم: صص 26-3.

    رجبی، محمدرضا و نصیری، محمد (1394)، فلسفه دین، دوره 12، شماره3، قم: صص 566-545.

    سراج زاده، سید حسین (1380)، نگرش ها و رفتارهای دینی نوجوانان تهرانی و دلالت های آن برای نظریه سکولار شدن، نمایه پژوهش، سال 2، شماره 7و8، تهران: صص 118-105.

    شهابی، مهدی (1394) ، کثرت گرایی حقوقی: تأملی در چیستی مبنای التزام آوری قاعده حقوقی و متغیرهای تحول نظام حقوقی، پژوهش حقوق عمومی، سال17، شماره 48، تهران: صص 163-135.

    علوی، سید محمد تقی و وکیل زاده، رحیم (1390)، تأملی بر فلسفه احکام و مقاصد شرع، پژوهش های فلسفی، سال5، شماره 8، تبریز: صص 189-161.

    مهدوی راد، محمدعلی، فقیهی مقدس، نفیسه و خلجی، علی (1393)، اصول راهبردی صلح در اسلام، سیاست متعالیه، سال2، شماره4، قم: صص 36-7.

    پ) رساله

    حامد، رضا (1387)، بررسی مبانی نظری اندیشه تساهل سیاسی در غرب و نقد آن از دیدگاه اسلام، رساله کارشناسی ارشد، استاد راهنما: حسین بشیریه، استاد مشاور: ناصر جمالزاده، تهران: دانشگاه امام صادق

    • عربی:

    ابن منظور، محمد بن مکرم (1408هـ)، لسان العرب، المجلد السابع، الطبعة الاولی، بیروت: دارالاحیاء التراث العربی.

    ارکون، محمد (1996م)، العلمنه و الدین: الإسلام، المسیحیه، الغرب، المترجم هاشم صالحی، الطبعة الثالثه، بیروت: دارالساقی.

    رضا، سید عبدالمطلب (1393)، فقه الاهداف فی فکر الشهید الصدر و دوره فی اصلاح الخطاب دینی، قم: محبین.

    ریسونی، احمد (1435هـ)، محاضرات فی مقاصد الشریعه، الطبعة الاولی، القاهره: دارالکلمه للنشر و التوزیع.

    الشرفی، عبدالمجید (2008م)، الاسلام بین الرساله و التاریخ، الطبعة الثانیه، بیروت: لدار الطبعة للطباعه.

    غزالی، ابوحامد بن محمد (1417هـ)، المستصفی: فی علم الاصول، المجلد الاول، بیروت:دارالکتب العلمیه.

    القمی، میرزا ابوالقاسم (1363هـ)، قوانین الاصول، تهران: علمیه اسلامیه.

    کلینی، محمد بن یعقوب (1439هـ)، الکافی، المجلد الاول، قم: دارالحدیث.

    مکی عاملی، محمد بن جمال الدین (بی تا)، القواعد و الفوائد، المجلد الاول، قم: منشورات مفید.

    • English
    1. Books

    Agius, Emmanuel and Ambrosewiez, Jalanta (2003), Toward a Culture of Tolerance and Peace, Montreal: International Bureau for Children’s Rights.

    Emon, A.M (2016), Sharia and the Modern State, Edited by Robert. W, Henfer, Bloomington: Indian University Press.

    Fiala, Andrew (2005), Tolerance and Ethical Life, London: British Library Cataloguing.

    Forst, Rainer (2012), Toleration, The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward Nozalta (Ed). Frankfurt:

    Henry. G, Schermer and Niels M. Blokker (2003), International Institutional Law, Forth Revised Edition, Leiden: Martinus Nijhoff Publishers.

    Hick. J (2001), Dialogues in the Philisophy of Religion, London: Palgrave.

    Hick. John (1977), God and Universe of Faiths, London: Macmillan.

    Kant. I (1977), Perpetual Peace: A Philosophical Essay, translated by: Campebell smith. M, Third Edition, London: Macmillan.

    Lukashuk.I.I, Recommendations of International Organizations in the Normative System, in the Butler.W.E (1987), International Law and the International System, Leiden: Martinus Nijhoff.

    Piscatori.J (2010), Islam in a World of Nation States, Cambridge: Cambridge University Press.

    Quinn, Philip (1995), Religious Pluralism and Religious Relativism, in Lewis, Charls. M (Ed), Relativism and Religion, New York: Wake Forest University.

دوره 21، شماره 106
تابستان 1400
صفحه 85-109

  • تاریخ دریافت 13 مرداد 1400
  • تاریخ بازنگری 19 مرداد 1400
  • تاریخ پذیرش 25 شهریور 1400