فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

امکان‌سنجی جبران ضرر و زیان‌های وارده ناشی از تضییع موقعیت‌ها و فرصت‌های فردی از دیدگاه فقه و حقوق اسلامی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
. وکیل پایه یک کانون وکلای مرکز و مدرس دروس فقهی و حقوقی، دکتری فقه و حقوق اسلامی
چکیده
تئوری جبران خسارت و ضرر و زیان‌های وارده ناشی از تضییع فرصت‌ها و موقعیت‌های فردی مدت‌هاست که موردتوجه جامعه حقوقی کشورها ازجمله انگلستان، فرانسه و آمریکا واقع گردیده و پیرامون آن نظرات گوناگونی ارائه‌شده است. در این سیاق، در حقوق ایران تاکنون ضوابط مطالبه خسارات ناشی از تضییع فرصت‌ها و موقعیت‌های فردی به نحو کامل تدوین‌نشده است. ازاین‌رو، مطالعه حاضر با توجه به اهمیت چنین فرصت‌هایی، سعی در ارائه یک نوع ضابطه قابل مطالبه‌ای برای جبران خسارات ناشی از تضییع چنین وضعیت‌هایی را دارد و تحلیل آن بر مبنای قواعد فقهی نظیر قاعده لا ضرر، اتلاف و تسبیب استوار است. ازاین‌رو مطالعه حاضر در پی اثبات قابل مطالبه بودن چنین خساراتی با توجه به اصول فقهی فوق‌الذکر‌است. تحقیقات میدانی در این زمینه نشان می‌دهد که چنین فرصت‌ها و موقعیت‌های ازدست‌رفته گاه به‌عنوان دارایی‌های ارزشمند هر فردی تلقی می‌شوند. حال، با این تحلیل، این مطالعه نواقص و کاستی‌هایی پیرامون اثبات قابلیت مطالبه خسارات و ضرر و زیان‌های وارده ناشی از تضییع چنین فرصت‌ها و موقعیت‌هایی را برطرف نموده و زمینه‌های حقوقی مبتنی بر اصول فقه و حقوق اسلامی را برای قبول این نوع خسارات پیشنهاد می‌نماید؛ بنابراین، مطالعه مذکور با انجام پژوهش تحلیلی _ توصیفی در تلاش است به تصویب قوانینی متقن در این زمینه کمک نموده و پیشنهادهای قانونی لازم را برای جبران این‌گونه خسارت‌ها ارائه نماید.
کلیدواژه‌ها

- اسماعیلی، محسن، (1377)، نظریه خسارت، امیرکبیر، تهران، چاپ اول.
2- الفقیه، محمدتقی، (1407)، قواعدالفقه، دارالاضوأ، بیروت، چاپ دوم.
3- امینی، منصور، ناطق نوری، سوده، (1390)، مطالعه تطبیقی نظریه از دست رفتن فرصت، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره 15، شماره 3، 37-21.
4- انصاری، شیخ مرتضی، (1390)، رسائل، اسماعیلیان، قم.
5- باریکلو، علیرضا، (1387)، مسئولیت مدنی، بنیاد حقوقی میزان، تهران.
6- بجنوردی، سید حسن موسوی، (1419)، القواعد الفقهیه،7جلد، نشر الهادی
7- بحرانی، شیخ یوسف، (1419)، الحدایق الناظره فی احکام العتره الطاهره، جلد 21، مؤسسه النشرالاسلامی، قم.
8- بهرامی، حمید، (1370)، سوءاستفاده از حق، مؤسسه اطلاعات، تهران.
9- تبریزی، جعفری، محمدتقی، (1419)، رسائل فقهی (علامه جعفری)، در یک جلد، مؤسسه منشورات کرامت، تهران.
10- حسینی عاملی، محمد‌جواد، (1418)، مفتاح الکرامه، جلد 14، دارالتراث.
11- حلّی، علامه، (1418)، تذکره الفقهاء، جلد 2، مؤسسه آل البیت، قم.
12- خمینی، سید روح‌الله موسوی، (1409)، تحریر الوسیله، دارالعلم، قم.
13- خویی، ابوالقاسم، (1368)، مصباح الفقاهه، انتشارات وجدانی، قم، چاپ دهم.
14- خویی، سید ابوالقاسم موسوی، (1386)، مبانی تکمله المنهاج، 2 جلد.
15- سیستانی، سید علی حسینی، (1415ق)، منهاج الصالحین؛ قم.
16- شوشتری، محمدحسن مرعشی، (1427)، دیدگاه‌های نو در حقوق، میزان.
17- صافی گلپایگانی، لطف‌الله، (1385)، جامع الاحکام، نشرصافی گلپایگانی،
18- طباطبائی، سید علی، (1427)، ریاض المسائل فی بیان الاحکام بالدلائل؛ مرکز نشرالعلوم الإسلامی، تهران.
19- کاتوزیان، ناصر، (1382)، الزام‌های خارج از قرارداد، انتشارات دانشگاه
20- کاظمی، محمود، (1380)، نظریه از دست دادن فرصت در مسئولیت مدنی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، ش 52، ص 228-185، تهران.
21- گیلانی، نجفی، حبیب‌الله رشتی، (1408)، فقه الامامیه، مکتبه الداوری.
22- عابدینی، احمد، (1388)، ضمانت سقوط پول، انتشارات اقیانوس، اصفهان.
23- میرزای قمی، (1232)، جامع الشتات، مؤسسه تحقیقات معارف
24- میرفتاح مراغه‌ای، (1417)، العناوین، جلد اول، مؤسسه النشر الاسلامی،
25- محقق داماد، سید مصطفی، (1370)، قواعد فقه (بخش مدنی)، اندیشه‌های نو در علوم اسلامی، تهران، چاپ سوم.
26- محمدی، ابوالحسن، (1370)، قواعد فقه، نشر یلدا، تهران، چاپ اول.
27- مکارم شیرازی، ناصر، (1382)، القواعد الفقهیه، ج 1، منشورات دارالعلم،
28- نجفی، شیخ، محمدحسن، (1412)، جواهرالکلام، جلد 15، 26، 40، 42 دارالکتب.
دوره 22، شماره 110
تابستان 1401
صفحه 1-25

  • تاریخ دریافت 16 تیر 1401
  • تاریخ بازنگری 02 مرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 19 مرداد 1401