فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

قابلیت سنجی تفهیم اتهامِ موکل به وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
. دانشجوی دکترا، قاضی دادگستری، Milad.amiri@gmail.com
چکیده
تفهیم اتهام و اخذ دفاعیات از متهم در زمره مسائل مهمی است که سرنوشت استمرار یا انقطاع تحقیقات مقدماتی را تعیین می‌نماید. سؤالی که در این خصوص مطرح می‌شود این است که آیا بر اساس قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، تفهیم اتهام غیابی و اخذ دفاعیاتِ اولیه از وکیلِ متهمِ غایب یا متواری امکان‌پذیر است؟ در اینجا، یافته‌های پژوهش حاکی از این است که اولاً؛ مخاطب قرار گرفتن وکیل متهم به‌صورت موقت و تا دستیابی یا حضور متهم برای استماع اولین دفاعیات به‌مانند استماع آخرین دفاعیات وکیل از موکل مجاز و منع قانونی ندارد. ثانیاً؛ بین استماع اولین دفاعیات و آخرین دفاعیات متهم، تفاوت مبنایی وجود ندارد و هر دو نوع دفاعیات می‌تواند در یک‌زمان اخذ شوند، بنابراین، وکیل، حقِ ارائه دفاعیات در هر دو مقطع را دارد. ثالثاً؛ باوجوداینکه مخاطبِ «تفهیم اتهامِ نهائی» و «قرار تأمین کیفری»، مشتکی‌عنه است؛ لیکن نظام قضایی ایران می‌تواند با توجه به روحِ مواد 3 و 94 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392، باهدف کاهش اطاله دادرسی و سرعت در انجام تحقیقات مقدماتی، نسبت به «تفهیم اتهامِ موقتی» موکل به وکیل برای اخذ دفاعیات اولیه و تعیین سرنوشت دعوای کیفری، رویه ایجاد نماید و این مهم با مفاد ماده 178 و مواد 190 الی 199 و 262 و 263 قانون آیین دادرسی کیفری مغایرتی ندارد. این پژوهش به شیوه توصیفی و تحلیلی به بررسی موضوع پرداخته است.
کلیدواژه‌ها

) آخوندی، محمود، «آیین دادرسی کیفری»، جلد پنجم، سازمان چاپ و انتشارات، چاپ دوم، تهران، 1388.
2) آشوری، محمد، «آیین دادرسی کیفری»، جلد دوم، سمت، چاپ چهاردهم، تهران، 1400.
3) الهی منش، محمدرضا، رحیمی، محمدمهدی، «آیین دادرسی کیفری»، جلد اول، مجمع علمی و فرهنگی مجد، چاپ دوم، تهران، 1394.
4) بابایی، محمدعلی، افراسیابی، علی، «حق برخورداری متهم از وکیل مدافع در مرحله تحقیقات مقدماتی، آموزه‌های حقوقی»، شماره 13، 1389 ش.
5) خالقی، علی، «آیین دادرسی کیفری»، جلد اول، شهر دانش، چاپ سی و سوم، تهران، 1395.
6) دیوسالار، نادر، نجفی توانا، علی، «چالش‌های دفاع در حقوق کیفری ایران»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره 92، 1399.
7) رجبی تاج امیر، ابراهیم، خالقی، علی، حبیب زاده، محمدجعفر، «مفاهیم و بنیان‌های نظری رعایت حق سکوت و دسترسی به وکیل در فرآیند بازجویی ضابطان دادگستری»، پژوهش‌های انتظام اجتماعی، شماره 4، 1396.
8) رحمدل، منصور، «حقوق دفاعی متهم؛ مفهوم و ابعاد آخرین دفاع، آموزه‌های حقوق کیفری»، شماره 19، 1399.
9) رزاززاده، امیرحسین، «کارگاه رسیدگی به جرائم در دادسرا»، جنگل، چاپ اول، تهران، 1396.
10) رستمی، هادی، «آیین دادرسی کیفری»، میزان، چاپ اول، تهران، 1397.
11) زاهدی، عبدالوحید، سرگزی، سمیرا، «تأثیر عدم رعایت اصول دادرسی بر بی‌اعتباری رأی دادگاه حقوقی»، شماره 107، 1398.
12) شاکری، ابوالحسن، نریمانی کناری، یاسر، «اخذ آخرین دفاع از متهم در حقوق کیفری ایران»، مطالعات حقوقی دانشگاه شیراز، شماره 2، 1392.
13) طباطبایی مؤتمنی، منوچهر، «آزادی‌های عمومی و حقوق بشر»، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ اول، تهران، 1372
14) طهماسبی، جواد، «آیین دادرسی کیفری»، جلد اول، میزان، تهران، 1396.
15) «آیین دادرسی کیفری»، جلد دوم، میزان، چاپ دوم، تهران، 1395.
16) عابدی، احمدرضا، «آیین دادرسی کیفری»، مرکز مطبوعات و انتشارات قوه قضاییه، تهران، 1398.
17) عبداللهی، فاطمه، «تفهیم اتهام در حقوق ایران و اسناد بین‌الملل»، نشریه قضاوت، شماره 71، 1390.
18) فضائلی، مصطفی، ملاکه، ابراهیم، «حق داشتن وکیل در اسلام و حقوق بین‌المللی بشر با تأکید بر مرحله تحقیقات مقدماتی»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 3، 1394.
19) کرامت، قاسم، حبیب زاده، محمدجعفر، «الزامات نظام قضایی در زمینه حقوق و آزادی متهمان در مرحله دادسرا»، پژوهش‌های حفاظتی-امنیتی دانشگاه جامع امام حسین (ع)، شماره 3، 1391.
20) محمودی جانکی، فیروز، جلیل پیران، علی‌اکبر، «تفهیم اتهام در حقوق کیفری ایران و رویه دیوان اروپایی حقوق بشر»، مطالعات حقوق تطبیقی، شماره 1، 1400.
21) مؤذن زادگان، حسنعلی، «تضمینات حقوق دفاعی متهمان و امر بازجویی در مرحله تحقیقات مقدماتی»، پژوهش حقوق و سیاست، شماره 28، 1398.
22) مهاجری، علی، «آیین رسیدگی در دادسرا»، جلد اول، فکر سازان، چاپ یازدهم، تهران، 1395.
23) ملکی، علی، «وکالت و نارسایی‌های آن در قانون آیین دادرسی کیفری»، سال 1378، نشریه دادرسی، شماره 33، 1381.
24) ناجی زواره، مرتضی، «آشنایی با آیین دادرسی کیفری»، جلد اول، خرسندی، چاپ اول، تهران، 1395.
25) وطنی، امیر، آقایی جنت‌مکان، حسین، درویش، محمدامین، «تقویت مداخله وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی از منظر حقوق موضوعه و الزامات اخلاقی»، پژوهش‌های اخلاقی، شماره 4، 1399.
26) یزدانی، مرتضی، «جایگاه تفهیم اتهام غیابی در قوانین دادرسی کیفری ایران و اساسنامه دیوان کیفری بین‌المللی (ICC)»، نشریه دادرسی، شماره 110، 1394.
دوره 22، شماره 111
پاییز 1401
صفحه 75-96

  • تاریخ دریافت 03 آبان 1401
  • تاریخ بازنگری 24 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 29 آذر 1401