فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

امکان تبیین و ترسیم الگوی تفسیری شورای نگهبان در پرتو رویه قضایی آن شورا

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
. دکترای تخصصی، مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد قزوین، MM.a5611@gmail.com
چکیده
 در تعیین معنای متون ازجمله متون حقوقی و قانون اساسی، چند مکتب تفسیری همچون منشاءگرا، مؤلف گرا، متن گرا و مفسر گرا قابل‌شناسایی‌اند. در این میان، مؤلف گرایی و متن گرایی دیدگاهی است که قرن‌ها در اغلب نظام‌های حقوقی، نظریه‌ مسلط تفسیری بوده و همچنان نیز در بسیاری از نظام‌های حقوقی (مانند ایران و آمریکا) کم‌وبیش موردتوجه است. تفسیر قانون اساسی در نظریه‌ی مؤلف گرا از مقاصد و رفتار قانون‌گذار برگرفته از مکتب منشاء‌گرایی است. این نظریه در اصول فقه شیعه و همین‌طور نگاه اعضای شورای نگهبان به‌عنوان نظریه‌ی صحیح و رسمی تفسیر، پذیرفته‌شده است. در نظام حقوقی ایران، شورای نگهبان که بر طبق قانون اساسی صلاحیت‌ها و وظایف مختلفی بر عهده دارد، به‌عنوان مفسر رسمی این قانون معرفی‌شده است. اصل (98) قانون اساسی دراین‌باره مقرر داشته است: «تفسیر قانون اساسی به عهده‌ی شورای نگهبان است که با تصویب سه‌چهارم آنان انجام می‌شود». در همین راستا، از ابتدای تشکیل شورای نگهبان، به‌طور پیوسته و البته با فراز و نشیب‌هایی، این شورا نظراتی را در تفسیر اصول قانون اساسی ابراز داشته است که به‌عنوان «نظر تفسیری» شناخته‌شده است. بدین ترتیب این پژوهش به دنبال پاسخ به این سؤالات است که رویکرد تفسیری شورای نگهبان متأثر از چنین مکاتبی است و اینکه می‌توان روش و الگوی تفسیری مستقلی از چنین مکاتبی برای رویکرد تفسیری شورای نگهبان اتخاذ نمود.
کلیدواژه‌ها

  1. .     اصغری شورستانی، محمدرضا، «شرح مبسوط قانون اساسی شرح اصل هفتاد و سوم قانون اساسی 1395».

    1. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1368)، «ترمینولوژی حقوق»، تهران: کتابخانه گنج دانش، چاپ چهارم.
    2. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1370)، «مکتب‌های حقوقی در حقوق اسلام»، تهران: گنج دانش، چاپ دوم.
    3. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1386)، «مبسوط در ترمینولوژی حقوق»، تهران: گنج دانش، چاپ سوم.
    4. جعفری لنگرودی، محمدجعفر (1372)، «دانشنامه حقوقی» (ج 2)، تهران: امیرکبیر،چاپ سوم.
    5. حسن انوری، «فرهنگ بزرگ سخن»، تهران: سخن، چاپ چهارم، 1386، ج .4.
    6. قیاسی، جلال‌الدین (1379)، «روش تفسیر قوانین کیفری»، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
    7. کاتوزیان، ناصر (1377)، «فلسفه حقوق»، تهران: انتشار.
    8. محمد شریف، احمد، «نظریة تفسیر النصوص المدنیة»، بغداد: جامعه بغداد، 1979.
    9. مرکز تحقیقات شورای نگهبان (1381)، «مجموعه نظریات تفسیری شورای نگهبان»، تهران: نشر دادگستر.
    10. افشار، سجاد؛ «رهیافت مؤلف گرا در تفسیر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه دانش حقوق عمومی / سال هفتم، تابستان 1397، شماره 20.
    11. نیکونهاد، حامد؛ زندیه، زهرا؛ «حکومت موازین اسلامی بر اطلاق و عموم اصول قانون اساسی در رویه فقهای شورای نگهبان؛ نگاهی رویه‌ای به آثار نظارت شرعی بر اصول قانون اساسی»؛ فصلنامه دانش حقوق عمومی / سال هشتم، تابستان 1398، شماره 24، صفحات 109 تا 132
    12. نیکونهاد، حامد؛ اصغری شورستانی، محمدرضا؛ «آیینه نگینی»، حسین؛ «رویکرد تفسیری شورای نگهبان به قانون اساسی در دوره‌ی نخست فعالیت»؛ نشریه دانش حقوق عمومی: تابستان 1395، سال پنجم - شماره 14.

    - سایت‌ها و وبلاگ ها

    .1   http://ensani.ir/

    .2   http://mag.shora-rc.ir/article_92.html

    .3   https://www.sena2015.com/

    .4   https://www.sid.ir/

    • منابع انگلیسی

    .5   Oliver Wendell Holmes, The Theory of Legal Interpretation, Harvard Law Review, vol. 12, 1899

دوره 22، شماره 111
پاییز 1401
صفحه 96-123

  • تاریخ دریافت 23 مهر 1401
  • تاریخ بازنگری 08 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 12 آذر 1401