فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

شناسایی تعهدات تخییری و بدلی در آرای دیوان عدالت اداری

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
استادیار حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه سمنان، سمنان، رایانامه: ali_ghesmati@semnan.ac.ir
چکیده
تفکیک تعهدات به «تخییری» و «بدلی» از مباحثی است که با وجود تبیین علمی در نوشتارهای حقوقی، کمتر در آرای قضایی به کار گرفته می‌شود و در بیغولۀ عُطلت واژگان حقوقی، به فراموشی سپرده شده‌ است. هرچند نویسندگان تعرفۀ این قسم از تعهدات را صرفاً به چند نمونۀ تکراری فرو می‌کاهند، اما با تأمل در قوانین و روابط حقوقی می‌توان، مصادیق متعددی برای آن شناسایی و بازنمایی کرد. از سوی دیگر و با توجه به اینکه اساساً قوانین در حقوق عمومی آمره هستند، غالباً تصور می‌شود که تفکیک تعهدات «تخییری» و «بدلی» نیز کمتر در این عرصه به کار می‌آید و این تقسیم صرفاً باید در زمینۀ روابط خصوصی اشخاص مطالعه ‌شود. با این حال صرف‌نظر از اینکه در مقررات گوناگون، حق انتخاب و تخییر قانونی برای حاکمیت و دستگاه‌های اجرایی در برابر مخاطبان (و گاه برعکس) پیش‌بینی شده است، اما با توجه به غلبۀ تفکر حقوق خصوصی بر ساختار نظام حقوقی ایران به نظر می‌رسد که قضات دیوان عدالت اداری نیز بدون به‌کارگیری واژگان یادشده، در مواردی از نقشِ ناملموس این مفاهیم در تمهید مبنای حقوقی در روابط دولت و شهروندان تأثیر پذیرفته‌اند. در این خصوص می‌توان به امکان «خرید تعهد خدمت» موضوع «لایحۀ قانونی اصلاح مواد 7 و 8 قانون تأمین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی» اشاره کرد که اجرای آن مسائل حقوقی مختلفی را باعث شده و موجب شکایات متعدد در دیوان عدالت اداری شده است. بررسی رویۀ دیوان عدالت در خصوص ماهیت تعهد به خدمت در این لایحۀ قانونی و انطباق مفهوم تعهد تخییری یا بدلی در مورد آن، موضوع مطالعۀ حاضر است.





 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.         جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1388). دایرهالمعارف حقوق مدنی و تجارت، چاپ اول، تهران: گنج دانش.
2.         دومیشل، آندره و پی‌یرلالو می‌یر. (1376). حقوق عمومی، ترجمۀ ابوالفضل قاضی شریعت پناهی، چاپ اول، تهران: دادگستر.
3.         شهیدی، مهدی. (1377). سقوط تعهدات، چاپ چهارم، تهران: نشر حقوقدان.
4.         کاتوزیان، ناصر. (1375). حقوق انتقالی، تعارض قوانین در زمان، چاپ سوم، تهران: دادگستر.
5.         کاتوزیان، ناصر. (1379). حقوق مدنی نظریۀ عمومی تعهدات، چاپ اول، تهران: دادگستر.
6.         کاتوزیان، ناصر. (1376). مقدمۀ علم حقوق، چاپ بیستودوم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
7.Flour, J; Aubert, J. Luc; Savaux, E; Andreu, L and Forti, V. (2022). Les obligations, Le rapport d'obligation, Sirey:18e édition.
8.Bénabent, A. (2023). Droit des obligations, LGDJ: 20e édition.
9. Carbonnier, J. (1997). Droit civil, Introduction, Puf: 25e édition.
Carbonnier, J. (2000). Droit civil, Les obligations, Puf: 22e édition.
10.                      Chénedé, F. (2023). Droit des obligations et des contrats, Dalloz: 3e édition.
دوره 25، شماره 124
۱_۲۲۱
زمستان 1404

  • تاریخ دریافت 24 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 20 شهریور 1404
  • تاریخ پذیرش 26 شهریور 1404