فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

مبدأ خسارت تأخیر تأدیۀ چک با نقد رأی وحدت رویۀ 812 سال 1400

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
دانشیار دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبائی(ره)، تهران، ایران، رایانامه: banaeioskoei@atu.ac.ir
چکیده
مبانی حقوقی مطالبۀ خسارت تأخیر تأدیه به موجب قانون صدور چک تفاوت چندانی با قاعدۀ عمومی مقرر در مادۀ 522 قانون آیین دادرسی مدنی ندارد و برخلاف نظر مذکور در رأی وحدت رویۀ 812 سال 1400، مطالبۀ دارندۀ چک شرط تحقق خسارت یادشده است. این رأی وحدت رویه واجد دو ایراد مهم است: نخست، با مادۀ 304 قانون تجارت که به‌صراحت مبدأ خسارت تأخیر تأدیۀ اصل طلب را زمان اعتراض یا همان مطالبه تعیین کرده در تعارض است. دوم، توجه‌نکردن به تغییرات قانون اصلاحی صدور چک سال 1382 و در نهایت استعمال عبارت مبهم «تاریخ چک» که می‌تواند شامل تاریخ صدور و تاریخ مطالبه شود، موجب ابهامات دیگری شده است. از آنجا که به موجب قانون اصلاحی یادشده، دارنده پیش از فرارسیدن تاریخ مقید در چک اساساً حقی برای مطالبه ندارد، باید گفت تاریخ مندرج در چک، صرفاً بیانگر حق مطالبه است نه خود مطالبه. لذا به پیروی از قانون تجارت قدر متیقن زمان صدور گواهی عدم پرداخت، مبنای شروع خسارت تأخیر تأدیۀ چک بلامحل است.





 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.         اسکینی، ربیعا و علیرضا جعفریان. (1388). بررسی تبدیل تعهد به اعتبار تبدیل دائن و مقایسۀ آن با انتقال طلب، معارف اسلامی و حقوق، سال 10، شمارۀ 1.
2.         اسکینی، ربیعا. (1392). حقوق تجارت تطبیقی چک، سفته و برات در حقوق ایران، فرانسه و انگلیس، چاپ دوم، تهران: مجد.
3.         اسکینی، ربیعا. (1402). حقوق تجارت (برات، سفته، قبض انبار، اسناد در وجه حامل)، چاپ 32، تهران: سمت.
4.         بنایی اسکویی، مجید. (1401). ارکان صدور اجرائیۀ چک بلامحل از طریق دادگاه، پژوهشهای حقوقی، دورۀ 21، شمارۀ 52.
5.         بنایی اسکویی، مجید. (1402). تحلیل حقوقی و اقتصادی ضمانت اجرای بانکی صدور چک بلامحل (قانون صدور چک اصلاحی 1397)، مطالعات حقوق خصوصی، دورۀ 53، شمارۀ 1.
6.         ستوده تهرانی، حسن. (1391). حقوق تجارت، جلد سوم، چاپ 23، تهران: دادگستر.
7.         سکوتی نسیمی، رضا. (1395). مباحث تحلیلی از حقوق اسناد تجاری، چاپ دوم، تهران: مجد.
8.         شیخ انصاری، محمدجواد؛ جعفری، علی و نظریان، وحید. (1401). نقدی بر مبنای فقهی و ضرورت قانونی قاعدۀ جلوگیری از خسارت، فقه و مبانی حقوق اسلامی، سال 52، شمارۀ 1، بهار و تابستان.
9.         شیروی، عبدالحسین. (1380). نقد و بررسی مقررات آیین دادرسی مدنی راجع به مطالبۀ خسارت قراردادی و تأخیر تأدیه، مجلۀ مجتمع آموزشی عالی قم، سال 3، شمارۀ 9.
10.      صقری، محمد. (1401). حقوق تجارت 3؛ اسناد (صدور، ظهرنویسی، پرداخت و ...)، تهران: مجد.
11.      عبدیپور فرد، ابراهیم. (1401). حقوق تجارت؛ جلد سوم اسناد تجاری، چاپ هشتم، تهران: مجد.
12.      عبدی، مونا و باقری، محمود. (1402). حقوق ناشی از تأخیر در پرداخت تعهدات پولی، مطالعات تطبیقی، دانشگاه شیراز، دورۀ 15، شمارۀ 3.
13.      غریبه، علی. (1387). بررسی فقهی ـ حقوقی قابلیت مطالبۀ میزان کاهش ارزش پول و خسارت تأخیر تأدیه، فصلنامۀ تخصصی فقه و تاریخ تمدن، سال 4، شمارۀ 16.
14.      فخاری، امیرحسین. (1381). تاریخ صدور چک چه تاریخی است؟، فصلنامه تحقیقات حقوقی، دورۀ 5، شمارۀ 35-36، 31-57.
15.      قاضی شریعت پناهی، ابوالفضل. (1383). بایستههای حقوق اساسی، چاپ 14، تهران: میزان.
16.      کاتوزیان، ناصر. (1376). قواعد عمومی قراردادها، جلد چهارم، چاپ دوم، تهران: انتشار.
17.      کاویانی، کوروش. (1389). حقوق اسناد تجاری، چاپ سوم، تهران: میزان.
18.      کریمی، عباس و بهرامپوری، رسول. (1399). مطالعۀ تطبیقی ماهیت ضمان ناشی از تأخیر در اجرای تعهدات پولی در حقوق ایران و فرانسه، فصلنامۀ پژوهشهای حقوق تطبیقی، دورۀ 24، شمارۀ 3.
19.    کریمی، عباس و جواهر کلام، محمدهادی. (1399). تحلیل رأی وحدت رویۀ شمارۀ 733 هیئت عمومی دیوان عالی کشور؛ با تأکید بر ماهیت پول و تمایز کاهش ارزش پول، خسارت تأخیر تأدیه و خسارت ناشی از افزایش قیمتها، دوفصلنامۀ دانشنامۀ حقوق اقتصادی، دورۀ جدید، سال 27، شمارۀ 17.
20.      محسنی، سعید. (1389). جایگاه خسارت تأخیر تأدیه در اسناد تجاری، مجلۀ حقوقی دادگستری، سال 74، شمارۀ 69.
21.      محقق احمدآبادی، مصطفی و رضائینژاد، همایون. (1398). تأخیر در اجرای تعهدات پولی و آثار آن (تحلیل حقوق موضوعه و نقد رویۀ قضایی)، فصلنامۀ پژوهش حقوق خصوصی، سال هفتم، شمارۀ 26.
22.      موسوی بجنوردی، سیدمحمد. (1382). مشروعیت خسارت تأخیر تأدیه، مقالات و بررسیها، دفتر 73.
23.      میرزایی، اقبال علی. (1391). امکان تجدیدنظر در آرای وحدت رویه توسط دیوان عالی کشور، پژوهشنامۀ حقوق کیفری، سال 3، شمارۀ 1، بهار و تابستان.
24.    نهرینی، فریدون. (1402). جایگاه قانون تاریخ مطالبۀ دین در خسارت تأخیر تأدیه؛ ارزیابی رأی وحدت رویۀ شمارۀ 812 مورخ 1/04/1400 هیئت عمومی دیوان عالی کشور، پژوهش حقوق خصوصی، دورۀ 11، شمارۀ 22.
 
آرا و نظرات قضایی:
1.         دادنامۀ قطعی شمارۀ 9109970222501534 مورخ 23/11/1391 شعبۀ 25 دادگاه تجدیدنظر استان تهران، (سامانۀ ملی آرای قضایی، تاریخ مراجعه 28/06/1404).
2.         نظریۀ مشورتی اداره حقوقی قوۀ قضائیه شمارۀ 1027/7 مورخ 27/11/1381.
3.         نظریۀ مشورتی اداره حقوقی قوۀ قضائیه شمارۀ 10699/7 مورخ 06/12/1381.
 
دوره 25، شماره 124
۱_۲۲۱
زمستان 1404

  • تاریخ دریافت 26 تیر 1404
  • تاریخ بازنگری 21 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 25 بهمن 1404