فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

ترجمه؛ مفهومی چند چهره در حقوق مؤلف

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استاد گروه حقوق مالکیت فکری، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: p.mohamadi@modares.ac.ir
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد حقوق مالکیت فکری، دانشکده حقوق، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران. رایانامه: hadi.tahmasebzadeh@modares.ac.ir
چکیده
ترجمه پل ارتباطی مردم سرزمین‌های مختلف است. از این رو، هیچ شکی در اهمیت این پدیده نیست. علوم گوناگون از دیدگاه‌های مختلف به مقولۀ ترجمه توجه دارند و به دنبال گسترش آن هستند. دانش حقوق نیز در نظام حقوق مؤلف هم‌زمان از ترجمه به‌منزلۀ یکی از حقوق انحصاری پدیدآورندۀ اثر مورد ترجمه و یک اثر مرکب که حقوقی برای مترجم به همراه دارد، حمایت می‌کند. در این راستا، به پدیدآورندگان آثار ادبی حق ترجمه اعطا می‌شود تا شخصاً اثر خود را به زبان دلخواه ترجمه کنند یا اجازۀ خلق اثر ترجمه‌ای را به مترجمان بدهند. در حقوق ایران نیز به موضوع ترجمه، توجه شده است. ابتدا در سال ۱۳۴۸ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان و سپس در سال ۱۳۵۲ قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی، به تصویب رسید که هر دو قانون، مقرراتی در خصوص ترجمه دارند. احکام این دو قانون کاملاً یکسان نیست و همین امر طبق برخی دیدگاه‌ها، دوگانگی مقررات در موضوع، چگونگی و مبنای قانونی حمایت از ترجمه را موجب شده است. از این رو، در این پژوهش به دنبال بررسی نظام حقوقی ترجمه به‌مثابۀ حق انحصاری پدیدآورندۀ اثر مورد ترجمه و ترجمه به‌عنوان اثر، در حقوق ایران هستیم. با مطالعۀ منابع کتابخانه‌ای و شیوۀ توصیفی تحلیلی به این نتیجه می‌رسیم که قانون ۱۳۴۸، قانون عام در زمینۀ حق ترجمه و اثر ترجمه‌ای است و قانون ۱۳۵۲، حکم چندان تازه‌ای در مورد حق ترجمه ندارد و دربردارندۀ احکام کمی در زمینۀ اثر ترجمه‌ای است و صرفاً در فروض خاصی که قانون ۱۳۴۸ از اثر ترجمه‌ای حمایت نکند، این قانون از آن حمایت می‌کند. لذا دوگانگی احکام این قوانین، در عمل موجب تعارض آن‌ها نمی‌شود.





 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


1.         آموزگار، مریم. (۱۳۸۳). آثار حقوقی عضویت ایران در سازمان تجارت جهانی در خصوص حق مؤلف، رساله برای دریافت درجۀ دکتری حقوق خصوصی، تهران: دانشکدۀ حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
2.         آیتی، حمید. (۱۳۷۵). حقوق آفرینش‌های فکری با تأکید بر حقوق آفرینش‌های ادبی و هنری، تهران: حقوقدان.
3.         اسماعیلی، محسن. (۱۳۸۴). آثار مورد حمایت در حقوق مالکیت‌های ادبی و هنری ایران و شرایط آن، فصلنامۀ پژوهشی دانشگاه امام صادق (ع)، شمارۀ ۲۸.
4.         امامی، اسدالله. (۱۳۹۶). حقوق مالکیت معنوی، چاپ پنجم، تهران: میزان.
5.         پیلوار، رحیم. (۱۳۹۵). موضوع‌شناسی مالکیت فکری، فصلنامۀ تخصصی دین و قانون، شمارۀ 7.
6.         حاجی ده‌آبادی، محمدعلی و عالمی طامه، محمدمهدی. (۱۳۸۷). جرایم علیه مالکیت فکری در قوانین کیفری ایران و مقررات بین‌المللی، فصلنامۀ حقوق اسلامی، سال پنجم، شمارة۲۰.
7.         حکمت‌نیا، محمود. (۱۳۸۸). بررسی فقهی و اقتصادی مالکیت فکری، فصلنامۀ علمی پژوهشی اقتصاد اسلامی، سال نهم، شمارۀ ۳۳.
8.         دادنامۀ ۹۱۰۹۹۷۰۲۲۳۸۰۱۷۱۱ مورخ ۱۹/۱۲/۱۳۹۱ صادره از شعبۀ ۳۸ دادگاه عمومی کیفری تجدیدنظر استان تهران، دسترسی‌پذیر در: https://ara.jri.ac.ir/Judge/Text/1401
9.         دادنامۀ ۹۲۰۹۹۷۰۲۷۹۲۰۰۰۴۲ مورخ ۲۰/06/۱۳۹۲ صادره از شعبۀ ۵۴ دادگاه عمومی حقوقی بدوی استان تهران، به نقل از: کارچانی، مهدی. (۱۳۹۶). مطالبة ضرر و زیان ناشی از نقض حق ترجمه اثر، فصلنامه رأی، دورۀ 6، شمارۀ ۱۸.
10.      زرکلام، ستار. (۱۳۸۷). حقوق مالکیت ادبی و هنری، چاپ اول، تهران: سمت.
11.      شایسته، شوکت. (۱۳۹۵). نگاهی به حقوق مالکیت ادبی و هنری در اسناد بین‌المللی، مجلۀ کانون وکلای دادگستری مرکز، سال 66، شمارۀ ۲۳۳-۲۳۲.
12.      شورای عالی انفورماتیک. (۱۳۷۳). حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزار، تهران: سازمان برنامه و بودجه.
13.      شیخی، مریم. (۱۳۸۴). ضمانت اجراهای حقوق مالکیت ادبی و هنری در حقوق ایران و موافقت‌نامه‌های بین‌المللی، مجله حقوقی دادگستری، شمارۀ۵۰ و ۵۱.
14.      صاحب، طیبه. (۱۴۰۳). تأثیر ترجیح برگزیدگان سیاسی بر کیفیت قانون‌گذاری در حوزۀ حمایت از نرم‌افزارهای رایانه‌ای در ایران، دو فصلنامۀ تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی، دورۀ ۱، شمارۀ ۱.
15.      صادقی، محمود. (۱۳۸۹). بررسی معاهدات بین‌المللی و مقررات موضوعۀ ایران در زمینۀ حقوق مرتبط، مجموعه مقالات همایش مالکیت ادبی ـ هنری و حقوق مرتبط، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
16.      صادقی نشاط، امیر. (۱۳۸۹). حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای کامپیوتری، چاپ دوم، تهران: میزان.
17.      صفایی، سیدحسین. (۱۳۹۷). مدت حمایت از حقوق اقتصادی مؤلف در قوانین موضوعه و لایحۀ حمایت از مالکیت ادبی و هنری و حقوق مرتبط، دو فصلنامۀ پژوهش‌های تطبیقی مالکیت فکری، دورۀ ۱، شمارۀ ۱.
18.      صفایی، سیدحسین. (۱۳۹۵). حقوق مدنی و حقوق تطبیقی، چاپ چهارم، تهران: میزان.
19.      علوی، فاطمه. (۱۳۹۰). بررسی قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای مصوب سال ۱۳۷۹ و آیین‌نامۀ اجرایی آن، مجموعه مقالات گزارش‌های کارشناسی (مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی).
20.      کاتوزیان، ناصر. (۱۳۷۴). الزام‌های خارج از قرارداد، تهران: دانشگاه تهران.
21.      کرنو، ماری؛ دولامبرتوری، ایزابل؛ سیرنلی، پیر و والر، کاترین. (۱۳۹۰). فرهنگ تطبیقی حقوق مؤلف و کپی‌رایت، ترجمه و توضیح: علی‌رضا محمدزاده وادقانی و پژمان محمدی، جلد اول، تهران: دانشگاه تهران.
22.      گرباود. (۱۳۸۰). الفبای حقوق پدیدآورنده، ترجمۀ غلامرضا لایقی، تهران: خانۀ کتاب.
23.      محسنی، سعید و قبولی درافشان، سیدمحمدمهدی. (۱۳۹۴). حقوق ادبی و هنری (با مطالعة تطبیقی در حقوق ایران، فرانسه و مصر)، مشهد: پژوهشکدة مطالعات اسلامی در علوم انسانی.
24.      محمدزاده وادقانی، علی‌رضا. (۱۳۹۹). برداشتی از قانون ترجمه و تکثیر کتب و نشریات و آثار صوتی مصوب ۱۳۵۲، مجلة حقوقی دادگستری، دورة ۸۵، شمارة ۱۱۴.
25.      محمدزاده وادقانی، علی‌رضا و آنی، مهدی. (۱۳۹۸). مزایا و آثار حقوقی پیوست ایران به معاهدۀ برن و پیوست آن مصوب ۱۹۷۱ پاریس، مجموعه مقالات همایش ملی تجلیل از مقام علمی استاد محمدجعفر جعفری لنگرودی، دانشنامه‌های حقوقی بهار، شمارۀ ۲.
26.      محمدی، پژمان. (۱۳۸۸). اصالت؛ شرط پیدایش اثر، مجلة حقوق خصوصی، سال ششم، شمارۀ 15.
27.      محمدی، پژمان. (۱۴۰۲). تقریرات درس حقوق مالکیت ادبی و هنری ۱، تهران: دانشکدۀ حقوق دانشگاه تربیت مدرس.
28.      میرحسینی، سیدحسن. (۱۴۰۰). مقدمه‌ای بر حقوق مالکیت معنوی، چاپ یازدهم، تهران: میزان.
29. Bently‚ L. and Sherman‚ B. (2001). Intellectual Property Law‚ London: Oxford University Press.
30. European Commission. (2014). Studies on translation and multilingualism: Translation and intellectual property rights.
31. Goldestin‚ P. (1982). derivative rights and derivative works in copyright.
32. Ricketson, S. (1987). The Berne Convention for the Protection of Literary and Artistic Works: 1886–1986, London: Centre for Commercial Law Studies, Queen Mary College/Kluwer.
33. Talagala‚ C. (2021). Copyright Law and Translation Access to Knowledge in Developing Economies‚ New York: Routledge.
34. Tong‚ K. L. (2020). “Translation and copyright: towards a distributed view of originality and authorship”, The Translator‚ Vol. 26‚ No. 3.
35. Troussel, J.-C. and Debussche, J. G. (2014). Translation and intellectual property rights. Report by Bird & Bird for the European Commission DG Translation, Luxembourg: European Commission.
دوره 25، شماره 124
۱_۲۲۱
زمستان 1404

  • تاریخ دریافت 01 مهر 1404
  • تاریخ بازنگری 14 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 18 بهمن 1404