فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

مطالعه تطبیقی تصفیه دیون ارزی تاجر ورشکسته با نقد رویه‌قضایی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 1. استادیار گروه حقوق خصوصی و اسلامی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران، رایانامه: talebahmadi@shirazu.ac.ir
2 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز و قاضی دادگستری، (نویسنده مسئول)، رایانامه: artinjahanshahi@hafez.shirazu.ac.ir
3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران و قاضی دادگستری (رئیس اداره تصفیه امور ورشکستگی استان فارس)، رایانامه: jozef.ahmadi@yahoo.com
چکیده
تصفیۀ دیون ارزی تاجر ورشکسته از چالش‌های حقوق ورشکستگی است که آثار مستقیم آن را بر رعایت اصل تساوی حقوق بستانکاران، عدالت معاوضی و نظم اقتصادی انکارناپذیر می‌کند. در مقررات ما، شیوۀ تصفیۀ چنین دیونی پیش‌بینی نشده است. اجرای عین تعهد، اقتضای تصفیه با خود ارز تعهدشده را دارد، اما اگر بنا بر تسعیر باشد، اختلاف در تعیین زمان نرخ تبدیل است. در رویۀ قضایی، تاریخ‌های گوناگونی همچون زمان توقف پرداخت، تاریخ صدور حکم ورشکستگی، وقت تصدیق مطالبات و هنگام پرداخت دین دیده می‌شود. بر این اساس، دیوان عالی کشور در رأی وحدت رویۀ شمارۀ 861 مورخ 19/01/1404 در راستای رفع اختلاف‌نظرها مقرر داشته؛ در صورتی که مطالبات برخی از بستانکاران ارز است، مبنای محاسبه و تسعیر، معادل ارزش ریالی آن به نرخ روز اعلامی از سوی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در زمان تصدیق مطالبات خواهد بود. در این تحقیق با روش توصیفی ــ تحلیلی و تطبیقی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، هریک از این دیدگاه‌ها نقد و تحلیل می‌شود. طبق یافته‌های تحقیق، تاریخ تصدیق مطالبات برای تسعیر، گرچه در ظاهر موجب تثبیت ارزش آن‌ها در زمان قطعی می‌شود، با اصول بنیادین حقوق ورشکستگی، به‌ویژه اصل تساوی بستانکاران، قطعیت حقوقی و پیش‌بینی‌پذیری فرایند تصفیه تعارض دارد. به نظر می‌رسد زمان آغاز فرایند ورشکستگی یعنی تاریخ صدور حکم ورشکستگی، باید در تسعیر دیون یادشده مدنظر باشد؛ چراکه ضمن حمایت از برابری بستانکاران و اجتناب از نوسانات زیان‌بار ارزی، موجب تقویت امنیت حقوقی و انسجام فرایند تصفیه می‌شود..
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.         اخباری، الهه؛ قربانیان، حسین و مرادی، عبدالرحیم. (1400). قانون حاکم بر تعیین ارز قرارداد در داوری تجاری بین‌المللی، دوفصلنامه علمی دانش حقوق مدنی، دورۀ 10، شمارۀ 2، 67-78.
2.         اسکینی، ربیعا. (1373). حقوق تجارت (برات، سفته، قبض‌انبار، اسناد در وجه حامل و چک)، تهران: سمت.
3.         امینی، سیدابراهیم. (1392). مطالعۀ تطبیقی شیوۀ پرداخت و تعیین ثمن در حقوق ایران؛ اصول قراردادهای تجاری بینالمللی و کنوانسیون بیع بینالمللی کالا 1980 وین، مطالعات حقوق تطبیقی، دورۀ 4، شمارۀ 1، 23-39.
4.         پایگاه خبری اختبار. (1404). نقدی بر رأی وحدت رویۀ شمارۀ ۸۶۱ مورخ 19/01/1404 هیئت عمومی دیوان عالی کشور، ربیعا اسکینی.
5.         رضایی، علی و ملائی خاص، میلاد. (1399). توقف تاجر از پرداخت دیون در نظام حقوقی ایران و آمریکا، فصلنامه قضاوت، دورۀ 20، شمارۀ 102، 63-85.
6.         سیدمرتضی حسینی، راحله و سلطانی، میلاد. (1395). بررسی تطبیقی مقررات شکلی حاکم بر دعاوی ورشکستگی بینالمللی در قانون نمونه آنسیترال و لایحۀ جدید قانون تجارت ایران، پژوهشنامه حقوق تطبیقی، دورۀ 2، شمارۀ 1، 89-105.
7.         شیروی، عبدالحسین. (1377). فسخ قرارداد در صورت امتناع متعهد از انجام تعهد، مجله مجتمع آموزش عالی قم، شمارۀ 1، 49-71.
8.         صقری، محمد. (1376). حقوق بازرگانی «ورشکستگی»، تهران: شرکت سهامی انتشار.
9.         طاهری، سهیل و بالازاده، حسین. (1398). ضرورت اصلاح مقررات ورشکستگی، آموزه‌های حقوقی، دورۀ 5، شمارۀ 2، 192-157.
10.      عالی‌پناه، علی‌رضا و گلپایگانی، نرگس. (1398). بازپژوهی اصل تساوی بستانکاران در تصفیۀ شرکتهای تجارتی؛ بررسی تطبیقی در حقوق ایران و انگلستان، فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، دورۀ 24، شمارۀ 86، 210-238.
11.      عبدی‌پور، ابراهیم. (1395). حقوق تجارت، جلد سوم، تهران: مجد.
12.      الفقاری، خالد عبدالله. (2023). تغیر سعر الصرف وأثره على أداء الحقوق والالتزامات (الدیون أنموذجاً)، مجلة العلوم الإنسانیة والطبیعیة، 4(11)، 300-317.
13.      کاتوزیان، ناصر. (1370). دورۀ مقدماتی حقوق مدنی اعمال حقوقی، قرارداد، ایقاع، تهران: شرکت انتشار با همکاری شرکت بهمن برنا.
14.      کاتوزیان، ناصر. (13۹5). قواعد عمومی قراردادها، جلد چهارم، چاپ 13، تهران: شرکت سهامی انتشار.
15.      کاویانی، کورش و فرزانه، جاوید. (1393). مقایسۀ اثر توقف بر معاملات ورشکسته در حقوق ایران با راهنمای حقوق ورشکستگی آنسیترال، دانش و پژوهش حقوقی، دورۀ 3، شمارۀ 2، 99-140.
16.      مرادی، مریم و پروین، رسول. (1399). حقوق بستانکاران تاجر ورشکسته با نگرشی به لایحۀ جدید، پژوهش‌های حقوقی، دورۀ 19، شمارۀ 41، 321-351.
17.     Badr, Y. (2012). Choice of Law in Foreign Currency Debts: A Comparative Study, UPR Bus. LJ, Vol. 3, 186.
18.     Beale, S., Bromley-White, T., and Keddie, P. (2023). Insolvency and restructuring manual.
19.     Black, V. (2010). Foreign currency claims in the conflict of laws, North America: Hart Publishing.
20.     Ferris v Welsh [1985] BCJ No 128 (Co Ct) (QL).
21.     Gold, M. J. (1990). Legal effects of fluctuating exchange rates, International Monetary Fund.
22.     Lawrence, J. (2017). “Rights of Foreign Currency Creditors in English Insolvency Proceedings”, Banking LJ, Vol. 134, No. 451.
23.     Lehman Brothers International (Europe) Ltd. v. The Administrators of Lehman Brothers International (Europe), [2012] UKSC 6).
24.     Muscat, B. (2020). Insolvency Close-out Netting: A comparative study of English, French and US laws in a global perspective (Doctoral dissertation, Doctoral dissertation, Leiden University).
25.     Parry, R., and Omar, P. J. (2015). International insolvency law: future perspectives, INSOL Europe.
26.     Re Canadian Vinyl Industries Inc (1978) 29 CBR (NS) 112 (Que SC).
27.     Re Griffiths [2004] FCAFC 102
28.      Re Olympia and York Developments Ltd (1997) 45 CBR (3d) 100 (Ont Ct Gen Div).
29.     Sandy Frank Film Syndication Inc v CFQC Broadcasting Ltd (1983) 23 Sask R 241 (CA)
30.     Srl Rolimex v McCormack, Zatzman Ltd (1979) 32 NBR (2d) 436 (QB)
31.     Tolmie, F. (2013). Corporate and personal insolvency law, Routledge-Cavendish.
32.     United Nations Commission on International Trade Law. (2005). Legislative guide on insolvency law, United Nations Publications.
33.     World Bank. (2021). Principles for Effective Insolvency and Creditor-Debtor Regimes.
34.     Ziegel, J. (2007). “Canada-United States Cross-Border Insolvency Relations and the UNCITRAL Model Law”, Brooklyn Journal of International Law, Vol. 32, No. 3, 12.
دوره 26، شماره 125
بهار 1405
صفحه 1-21

  • تاریخ دریافت 16 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 28 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 12 اردیبهشت 1405