فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

چالش‌های حقوقی رسیدگی قضایی در بررسی ارتکاب جرائم به کمک جعل عمیق

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه حقوق، واحد کرمانشاه، دانشگاه ازاد اسلامی، کرمانشاه، ایران. رایانامه: hosseinpouri.m.1366@iau.ac.ir
10.22034/judg.2026.2059297.1448
چکیده
جعل عمیق به فناوری‌هایی اطلاق می‌شود که با استفاده از یادگیری عمیق و شبکه‌های عصبی، محتوای صوتی، تصویری یا ویدئویی را به گونه‌ای دستکاری می‌کنند که واقعی به نظر برسد، اما کاملاً جعلی است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی به بررسی چالش‌های حقوقی رسیدگی قضایی به پرونده‌های ناشی از ارتکاب جرم به کمک جعل عمیق (دیپ‌فیک) پرداخته است. ضرورت انجام این تحقیق از آنجا ناشی می‌شود که نظام‌های قضایی با چالش‌های بی‌سابقه‌ای در تعیین مسئولیت کیفری، اثبات عنصر ذهنی و اعتبارسنجی ادله مواجه شده‌اند و رویکردهای سنتی حقوق کیفری پاسخگوی این پیچیدگی‌ها نیستند. یافته‌ها نشان می‌دهند که برای مواجهه با این چالش‌ها، توسعه چارچوب‌های نوین حقوقی-فنی ضروری است. این چارچوب‌ها باید شامل تدوین قوانین اختصاصی برای جرایم دیپ‌فیک، اعمال نظریه مسئولیت محض برای تولیدکنندگان، شفاف‌سازی عملکرد سیستم‌ها از طریق تکنیک‌هایی مانند واترمارکینگ، و آموزش و افزایش تخصص قضائی در زمینه دیپ‌فیک باشند. پژوهش حاضر تأکید می‌کند که ترکیب هوشمندانه اصول حقوقی، فناوری‌های پیشرفته نظارتی و چارچوب‌های اخلاقی می‌تواند به ایجاد اکوسیستم دیجیتالی امن‌تر و عادلانه‌تری بینجامد. این رویکرد یکپارچه نه‌تنها از حقوق افراد محافظت می‌کند، بلکه فضای لازم برای رشد فناوری‌های تحول‌آفرین را نیز فراهم می‌سازد و می‌تواند به عنوان الگویی برای مواجهه با چالش‌های آینده فناوری‌های نوین مورد استفاده قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.        ابراهیمی، علیرضا. (1402). کاربرد هوش مصنوعی در امور حقوقی: فرصت‌ها و چالش‌ها، مطالعات حقوق، دورۀ 35، 23-34.
2.        پارسا، ناهید. (1402). مسئولیت مدنی در خودروهای تمام‌خودران در حقوق ایران و آلمان با نگاهی به قانون خودروهای خودران ۲۰۲۱ آلمان، حقوق خصوصی، شمارۀ 43، 348-368.
3.        جزایری، سیدعباس و عظیمی، مینا. (1399). بررسی مسئولیت کیفری هوش مصنوعی در حقوق کیفری ایران، ششمین کنفرانس ملی علوم انسانی و مطالعات مدیریت، تهران.
4.        حاجی اسماعیلی، میلاد. (1403). چالش‌های مسئولیت مدنی هوش مصنوعی در نظام حقوقی ایران؛ با نگاهی به مقررات‌گذاری در اتحادیۀ اروپا، فصلنامه دولت و حقوق، دورۀ 5، شمارۀ 1، 81-98.
5.        رحیمی قدیم، علیرضا و طبسی، بهاره. (1403). تطبیق قوانین حقوقی با پیشرفت‌های فناوری در صنعت مهندسی، اولین همایش ملی تأثیر متقابل حقوق بین‌الملل و حقوق داخلی در توسعۀ قوانین.
6.        رضایی، سارا و امینی، محمد. (1403). مسئولیت کیفری در دیپ‌فیک و جعل هویت تصویری، مجله حقوق سایبری، دورۀ 1، شمارۀ 2، 1-20.
7.        سی. کینگستون، جی. کی؛ صلح‌چی، سارا و بیگلربیگی، کیان. (1402). هوش مصنوعی و مسئولیت قانونی، تمدن حقوقی، دورۀ 6، شمارۀ 18، 103-120.
8.        علی‌ین، آرش. (1400). جرم‌انگاری دیپ‌فیک‌ها از منظر تعهدات حقوق بشری دولت‌ها، دوفصلنامه تحقیقات حقوق قضایی، دورۀ 2، شمارۀ 3، 1-18.
9.        فاخری، سهیل؛ نوربخش، اعظم‌السادات و یمقانی، محمدرضا. (1403). مدل‌ها و روش‌های تشخیص دیپ‌فیک در هوش مصنوعی و تأثیر این پدیده بر فرهنگ اجتماعی از منظر رسانه، فصلنامه مدیریت نوآوری و راهبردهای عملیاتی، دورۀ 5، شمارۀ 3، 1-22.
10.      فرزین، امید و سمیعی، روح‌الله. (1402). چالش‌های اخلاقی و حقوقی استفاده از هوش مصنوعی در کسب‌وکارهای دیجیتال، تکنولوژی در کارآفرینی و مدیریت استراتژیک، دورۀ 2، شمارۀ 2، 17-27.
11.      فلاح تفتی، فاطمه و عبدخدایی، زهره. (1404). تنظیم‌گری دیپ‌فیک در پرتو فقه حکومتی: الگوی فقهی ــ حقوقی برای حکمرانی بر این فناوری، دوفصلنامه حقوق فناوری‌های نوین، دورۀ 6، شمارۀ 12، 1-25.
12.      میرکمالی، سیدعلیرضا، حیدرپور، حمیدرضا و مهرآرا، ژیلا . (1405). تحلیل ضرورت جرم انگاری افتراقی جعل عمیق در نظام کیفری ایران (در پرتو مطالعه رویکرد حقوق کیفری آمریکا و چین) . فصلنامه قضاوت،  26(125)، 104-125.. doi: 10.22034/judg.2026.2066883.1540
13.      ناصری، جمال الدین و آهنگران، محمدرسول . (1405). هوش مصنوعی به مثابه کارشناس رسمی دادگستری. فصلنامه قضاوت، 26(126)، 171-191.. doi: 10.22034/judg.2025.2055221.1390
14.      نوری میکائیل آباد، امیرمهدی. (1403). نقش هوش مصنوعی در فرایندهای تصمیم‌گیری، مطالعات کاربردی در علوم مدیریت و توسعه، شمارۀ 54، 65-72.
15.    Ahmed, S. R.; Sonuç, E.; Ahmed, M. R. and Duru, A. D. (2022). “Analysis survey on deepfake detection and recognition with convolutional neural networks”, Int. Congr. Hum. -Comput. Interact., Optim. Robot. Appl. (HORA), pp. 1-7.
16.    Binns, R. and Veale, M. (2021). “Fairness in Machine Learning: Lessons from Political Philosophy”, In Proceedings of the 38th International Conference on Machine Learning, PMLR.
17.    Chac, Y. (2020). “U.S. AI Regulation Guide: Legislative Overview and Practical Considerations”, The Journal of Robotics, Artificial Intelligence & Law, Vol. 3, No. 1, pp. 17-40.
18.    Garvey, J. B. (2022). “Let's Get Real: Weak Artificial Intelligence Has Free Speech Rights”, Fordham L. Rev., No. 91.
19.    Gong, L. Y. and Li, X. J. (2024). “A contemporary survey on deepfake detection: datasets, algorithms, and challenges”, Electronics, No. 13.
20.    Helm, J. M., et al. (2020). “Machine Learning and Artificial Intelligence: Definitions, Applications, and Future Directions”, The Use of Technology in Orthopaedic Surgery Intraoperative and Post-Operative Management (C Krueger and S Bini, Section Editors), Vol. 13, 69-76.
21.    Korshunov, P. and Marcel, S. (2019). “Vulnerability assessment and detection of deepfake videos”, In 2019 International Conference on Biometrics (ICB), IEEE (2019, June), pp. 1-6.
22.    Marr, B. and Ward, M. (2019). Artificial Intelligence in Practice, United Kingdom: John Wiley and Sons Ltd.
23.    Nayak, J.; Naik, B.; Vimal, S. and Favorskaya, M. (2024). Machine Learning for Cyber Physical System: Advances and Challenges, Germany: Springer.
24.    O'Keefe, C.; Ramakrishnan, K.; Tay, J. and Winter, C. (2025). “Law-Following AI: designing AI agents to obey human laws”, Forthcoming in the 94th volume of the Fordham Law Review.
25.    Schuett, J. (2019). “A Legal Definition of AI”, arXiv preprint arXiv:1909.01095, 1-14.
26.    Wachter, S. (2024). “Limitations and Loopholes in the EU AI Act and AI Liability Directives: What This Means for the European Union, the United States, and Beyond”, Yale Journal of Law & Technology, Vol. 26, No. 3, pp. 671-718.
27.    Walters, R. and Novak, M. (2021). Cyber Security, Artificial Intelligence, Data Protection & the Law, Germany: Springer.
دوره 26، شماره 126
تابستان 1405
صفحه 21-34

  • تاریخ دریافت 09 اردیبهشت 1404
  • تاریخ بازنگری 09 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 12 اردیبهشت 1405