فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

تحلیل ضرورت جرم انگاری افتراقی جعل عمیق در نظام کیفری ایران (در پرتو مطالعه رویکرد حقوق کیفری آمریکا و چین)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران، رایانامه: a_mirkamali@sbu.ac.ir
2 پژوهشگر پسادکترای حقوق کیفری و جرم شناسی و مدرس دانشگاه، تهران، ایران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: hrh_1364@yahoo.com
3 کارشناس ارشد حقوق کیفری و جرم شناسی از دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران، رایانامه: Zhila.Mehrara.1365@gmail.com
چکیده
هدف این نوشتار، تحلیل ماهیت جعل عمیق از یک سو و تبیین ضرورت کیفرگذاری افتراقی و تشدیدیافته نسبت به این شکل خاص و حاد از جعل داده‌های رایانه‌ای در نظام کیفری ایران است. سوال مشخص این مقاله آن است که جعل عمیق، از چه ماهیت متفاوتی نسبت به جعل رایانه‌ای برخوردار است و چه لزومی به تعیین مجازات مشدد برای آن در مقایسه با جعل ساده داده‌های رایانه‌ای در نظام کیفری ایران وجود دارد و از حیث مطالعه تطبیقی، آیا می‌توان نمونه‌ای از کیفرگذاری افتراقی و تشدیدیافته نسبت به جعل عمیق را در دیگر نظام‌های کیفری یافت؟ یافته‌های حاصل از این پژوهش، حاکی است که از یک سو، موارد ارتکاب جعل عمیق به عنوان یک جلوه بارز سوءاستفاده از فناوری نوظهور هوش مصنوعی و در نتیجه، تبعات گوناگون آن ازجمله پیامدهای اخلاقی و امنیتی، رو به تزاید است و از سوی دیگر، به جهت دست‌کاری و تحریف بسیار شدید داده‌های رایانه‌ای صوتی و تصویری در جعل عمیق، آن را باید پدیده‌ای به مراتب پیچیده‌تر از جعل رایانه‌ای عادی محسوب کرد. همچنین دلائل متعددی ازجمله دلایل اخلاقی، اقتصادی، سیاسی، امنیتی و فنی(تکنیکال) نیز تعیین مجازات افتراقی و مشدد نسبت به جعل عمیق در مقایسه با جعل رایانه‌ای عادی را توجیه می‌کنند. بنابراین، به نظر می‌رسد قانون‌گذار ایرانی، هم‌سو با تحولات برخی دیگر از نظام‌های کیفری ازجمله چین و آمریکا، باید در صدد کیفرگذاری افتراقی و تشدیدیافته نسبت به جعل عمیق برآید.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

منابع
1.         ابوذری، مهرنوش. (1401). هوش مصنوعی و حقوق کیفری، چاپ اول، تهران: میزان.
2.         احسان‌پور، سیدرضا و امی، احمد. (1401). جرایم فناوری جعل عمیق از منظر فقه و حقوق کیفری، فصلنامۀ فقه جزای تطبیقی، دورۀ 2، شمارۀ 4.
3.         اکبری، عباس‌علی؛ آقاپور، علی و آقاپور، کمال. (1401). تحلیل پدیدۀ مجرمانه دیپ‌فیک‌ها (جعل‌های رایانه‌ای پیچیده) با نگاهی به سیاست کیفری ایران و چالش‌های حقوق بشری، فصلنامۀ کارآگاه، دورۀ 16، شمارۀ 59.
4.         آبید، محمد. (1399). نگرش علمی و کاربردی به جعل رایانه‌ای، چاپ اول، انتشارات پژوهشگاه قوۀ قضائیه.
5.         ترنج مهرگان، رضا. (1397). سیاست جنایی ایران در قبال جعل رایانه‌ای، مجلۀ آراء، دورۀ 2، شمارۀ 8.
6.         تقی‌پور، علی‌رضا و زرینه، مرتضی. (1394). پاسخ کیفری در قبال هرزه‌نگاری سایبری در اسناد بین‌المللی و قانون جرایم رایانه‌ای، مجلۀ حقوقی دادگستری، سال 81، شمارۀ 99.
7.         حبیب‌زاده، محمدجعفر و رحمانیان، حامد. (1390). هرزه‌نگاری در حقوق کیفری ایران، مجلۀ حقوق دادگستری، دورۀ 75، شمارۀ 76.
8.         حیدری، علی‌مراد. (1390). جعل رایانه‌ای در بستر تجارت الکترونیک، مجلۀ فقه و حقوق ارتباطات، دورۀ 2، شمارۀ 3.
9.         السان، مصطفی و دهستانی، سوور. (1401). جنبه‌های حقوقی جعل عمیق، مجلۀ تحقیقات حقوقی (ویژه‌نامۀ حقوق و فناوری)، شمارۀ 94.
10.      سلطانی‌فر، محمد؛ سلیمی، مریم و فلسفی، سیدغلامرضا. (1396). اخبار جعلی و مهارت‌های مقابله با آن، نشریۀ رسانه، سال 28، شمارۀ 3.
11.      شیری، عباس. (1401). دیپ‌فیک یا همانندسازی صوتی یا تصویری غیرواقعی در حقوق کیفری، مجلۀ تحقیقات حقوقی (ویژه‌نامۀ حقوق و فناوری)، شمارۀ 94.
12.      صالحی، محترم. (1397). جعل رایانه‌ای، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشگاه تهران.
13.      صالحی، محمدخلیل و محترم قلاتی، ایمان. (1397). گستره و ویژگی‌های داده‌های مجعول رایانه‌ای در حقوق ایران، پژوهشنامۀ حقوق کیفری، دورۀ 9، شمارۀ 17.
14.      علی ین، آرش. (1400). جرمانگاری دیپ فیکها از منظر تعهدات حقوق بشری دولتها، دوفصلنامۀ بینالمللی تحقیقات حقوق قضایی، دورۀ 2، شمارۀ 3.
15.      عطازاده، سعید و انصاری، جلال. (1398). بازپژوهی مفهوم مسئولیت کیفری هوش مصنوعی در حقوق اسلام، ایران، آمریکا و آلمان، مجلۀ پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دورۀ 6، شمارۀ 4 (پیاپی 22).
16.      فلسفی، سیدغلامرضا. (1398). دیپ ‌فیک؛ تیغی در کف زنگیان مست، نشریۀ رشد آموزش علوم اجتماعی، شمارۀ 82.
17.      قناد، فاطمه. (1397). جعل در بستر فناوری‌های اطلاعات و ارتباطات، چاپ اول، تهران: میزان.
18.      محمدی فردوئی، عطاءالله. (1397). بررسی جزایی عناصر بزه جعل رایانه‌ای در حقوق ایران، مجلۀ قانونیار، دورۀ 2، شمارۀ 8.
19.      نوری، سیدمسعود. (1386). پروتکل الحاقی به پیمان‌نامۀ حقوق کودک دربارۀ فروش، فحشا و هرزه‌نگاری کودکان و بررسی الحاق ایران به آن، دوفصلنامه بین‌المللی حقوق بشر، دورۀ 2، شمارۀ 1.
20.      هالوی، گابریل. (1398). مسئولیت کیفری ربات‌ها: هوش مصنوعی در قلمرو حقوق کیفری، ترجمۀ فرهاد شاهیده و طاهره قوانلو، چاپ اول، تهران: میزان.
Beebom, S. (2022). 10 Best Deep fake Apps and Websites
دوره 26، شماره 125
بهار 1405
صفحه 104-125

  • تاریخ دریافت 02 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 28 آبان 1404
  • تاریخ پذیرش 12 اردیبهشت 1405