فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

امکان سنجی تسرّی حکم هدم و غرق در توارث به سایر اسباب مرگ

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار دانشکده حقوق دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران، (نویسنده مسئول)، رایانامه: sf.hashemi@urd.ac.ir
2 استادیار دانشکده حقوق دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران، رایانامه: Harati.mostafa@yahoo.com
3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران، رایانامه: Dr.NoorollahSoltani1347@gmail.com
چکیده
طبق مادۀ 873 قانون مدنی، اگر تاریخ فوت اشخاصی که از یکدیگر ارث می‌برند، مجهول باشد و تقدم و تأخر هیچ‌یک معلوم نباشد، اشخاص مزبور از یکدیگر ارث نمی‌برند؛ مگر آنکه موت به سبب غرق یا هدم واقع شود که در این صورت از یکدیگر ارث می‌برند. در مقابل این دیدگاه که منتسب به مشهور فقیهان است، برخی از فقهای عظام، قائل‌اند به تسری حکم غرق و هدم به سایر اسباب مرگ. از این رو، پرسش آن است که آیا سایر اسباب مرگ چون تصادفات، حوادث کاری، حریق و سقوط هواپیما که تقدم و تأخر فوت وارث و مورث مشخص نیست، مشمول حکم مقرر در صدر این مادۀ قانونی است یا مشمول ذیل آن؟ در این نوشتار تلاش شده است، این پرسش با بررسی متون فقهی و حقوقی واکاوی شود تا پاسخ آن، بتواند به ابهامات مطروحه در محاکم قضایی کشور پایان دهد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

1.         ابن حمزه طوسى. (1408ق). الوسیلة إلى نیل الفضیلة، چاپ 1، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشى نجفى (ره).
2.         ابوالصلاح حلبى. (1403ق). الکافی فی الفقه، چاپ 1، اصفهان: کتابخانه عمومى امام امیر‌المؤمنین (ع).
3.         امامى، سیدحسن. (بی‌تا). حقوق مدنى، جلد 3، بی‌چا، تهران: انتشارات اسلامیة.
4.         انصارى، شیخ مرتضی. (1415ق). رسالة فی المواریث، چاپ 1، قم: کنگره جهانى بزرگداشت شیخ اعظم انصارى.
5.         تبریزى، میرزا جواد. (1426ق). منهاج الصالحین، جلد 2، چاپ 1، قم: مجمع الإمام المهدی (عج).
6.         جعفری لنگرودی، محمدجعفر. (1387). محشای قانون مدنی، چاپ 3، تهران: گنج دانش.
7.         جوهرى، اسماعیل. (1410ق). الصحاح، جلد 5، چاپ 1، بیروت: دار‌‌‌العلم للملایین.
8.         حائری شاه‌باغ، سیدعلی. (1376). شرح قانون مدنی، چاپ 1، تهران: گنج‌ دانش.
9.         ره‌پیک، حسن و همکاران. (1388). تفسیر قانون مدنی، چاپ 3، تهران: سمت.
10.      حلى، جمال‌الدین. (1410ق). المقتصر من شرح المختصر، چاپ 1، مشهد: مجمع البحوث الإسلامیة.
11.      خمینى، سیدروح‌الله. (1392). تحریر‌‌‌الوسیلة، جلد 2، چاپ 3، تهران: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
12.      خوانسارى، سیداحمد. (1405ق). جامع المدارک، جلد 5، چاپ 2، قم: مؤسسه اسماعیلیان.
13.      خویى، سیدابوالقاسم. (1410ق). منهاج الصالحین، جلد 2، چاپ 28، قم: نشر مدینة العلم.
14.      راغب اصفهانى، حسین. (1412ق). مفردات ألفاظ القرآن، چاپ 1، لبنان: دار‌‌العلم.
15.      سبحانى، جعفر. (1415ق). نظام الإرث فی الشریعة الإسلامیة الغراء، چاپ 1، قم: مؤسسۀ امام صادق (ع).
16.      سبزواری، سیدعبدالاعلی. (1413ق). مهذب الاحکام، جلد 30، چاپ 4، قم: مؤسسه المنار.
17.      سبزواری، سیدعبدالأعلى. (بی‌تا). جامع الأحکام الشرعیة، چاپ 9، قم: مؤسسة المنار.
18.      شیخ حر عاملى. (1409ق). وسائل الشیعة، جلد 26، چاپ 1، قم: مؤسسه آل البیت (ع).
19.      شیخ صدوق. (1415ق). المقنع، چاپ 1، قم: مؤسسۀ امام هادى (ع).
20.      شیخ طوسى. (1387ق). المبسوط فی فقه الإمامیة، جلد 4، چاپ 3، تهران: المکتبة المرتضویة.
21.      شیخ طوسى. (1400ق). النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوى، چاپ 2، بیروت: دار الکتاب العربی.
22.      شیخ طوسى. (1407ق). تهذیب الأحکام، جلد 9، چاپ 4، تهران: دارالکتب الإسلامیة.
23.      شیخ مفید. (1413ق). المقنعة، چاپ 1، قم: کنگرۀ جهانى هزاره شیخ مفید.
24.      صاحب بن عباد. (1414ق). المحیط فی اللغة، جلد 3، چاپ 1، بیروت: عالم الکتاب.
25.      صفایی، سیدحسین و جواهرالکلام، هادی. (1397). حقوق مدنی وصیت، ارث، شفعه، چاپ 1، تهران: شرکت سهامی انتشار.
26.      صیمرى، مفلح بن حسن. (1420ق). غایة المرام فی شرح شرائع الإسلام، جلد 4، چاپ 1، بیروت: دار‌الهادی.
27.      طاهرى، حبیب‌الله. (1418ق). حقوق مدنى، جلد 5، چاپ 2، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
28.      طباطبایی حکیم، سیدمحسن. (1410ق). منهاج الصالحین (با تعلیقات شهید سیدمحمدباقر صدر)، جلد 2، چاپ 1، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
29.      طباطبایی، سیدعلی. (1418ق). ریاض المسائل، جلد 14، چاپ 1، قم: مؤسسه آل البیت (ع).
30.      طباطبایى قمى، سیدتقی. (1371). آراؤنا فی أصول الفقه، جلد 1، چاپ 1، قم: محلاتی.
31.      عاملی (شهید ثانى)، زین‌الدین بن علی. (1410ق). الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، جلد 8، چاپ 1، قم: کتاب‌فروشى داورى.
32.      عاملی (شهید ثانى)، زین‌الدین بن علی. (1413ق). مسالک الأفهام، جلد 13، چاپ 1، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
33.      علامه حلى. (1413ق). مختلف الشیعة، جلد 9، چاپ 2، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
34.      عمید، حسن. (1388). فرهنگ فارسی، چاپ 40، تهران: امیر‌کبیر.
35.      فاضل آبى. (1417ق). کشف الرموز فی شرح مختصر النافع، جلد 2، چاپ 3، قم: دفتر انتشارات اسلامى.
36.      فاضل لنکرانى، محمد. (1422ق). تفصیل الشریعة (الارث)، چاپ 1، قم: مرکز فقهى ائمه اطهار (ع).
37.      فراهیدی، خلیل. (1410ق). کتاب العین، جلد 4، چاپ 2، قم: هجرت.
38.      فیومى، احمد. (بی‌تا). المصباح المنیر، جلد 2، چاپ 1، قم: منشورات دار الرضی.
39.      کاتوزیان، ناصر. (1383). قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، چاپ 10، تهران: میزان.
40.      محقق حلى. (1408ق). شرائع الإسلام، جلد 4، چاپ 2، قم: مؤسسۀ اسماعیلیان.
41.      مرکز تحقیقات فقهی حقوقی قوۀ قضائیه، گنجینۀ استفتائات قضایی (نرم‌افزار)، قم: مرکز تحقیقات فقهی حقوقی قوۀ قضائیه.
42.      مصطفوى، حسن. (1368). التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، جلد 11، چاپ 1، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
43.      معاونت حقوقی و توسعۀ قضایی قوۀ قضائیه (گردآورنده). (1388). مجموعۀ تنقیح‌شدۀ قوانین و مقررات حقوقی، جلد 1، چاپ 2، تهران: روزنامۀ رسمی.
44.      معین، محمد. (1375). فرهنگ فارسی، جلد 4، چاپ 9، تهران: امیر‌کبیر.
45.      نجفی، محمدحسن. (1404ق). جواهر‌الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد ‌39، چاپ 7، بیروت: دار أحیا التراث العربی.
46.      نراقى، مولى احمد. (1415ق). مستند الشیعة فی أحکام الشریعة، جلد 19، چاپ 1، قم: مؤسسة آل البیت (ع).
47.      واسطی زبیدی، سیدمحمد مرتضی. (1414ق). تاج العروس، جلد 17، چاپ 1، بیروت: دار‌الفکر.
48.      وحید خراسانی، حسین. (1428ق). منهاج الصالحین، جلد 3، چاپ 5، قم: مدرسۀ امام باقر (ع).
دوره 26، شماره 125
بهار 1405
صفحه 46-69

  • تاریخ دریافت 04 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 17 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 05 اسفند 1404