فصلنامه قضاوت

فصلنامه قضاوت

عنصر هنجاری در مسئولیت مدنی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق دانشگاه قم، قم، ایران
10.22034/judg.2026.2079114.1640
چکیده
یکی از مسائل مهم در مسئولیت مدنی پرسش از تعداد، چیستی، نقش و درجة اهمیت عناصر سازندة آن است. گاهی از آنها، جدا از مبنا، با عنوان ارکان مسئولیت مدنی یاد می شود که درستی تفکیک آنها در جای خود نیازمند بررسی است. موضوع این نوشتار اما، پرسمانی است که در باب طرح عنصر هنجاری، با تعریفی که در متن خواهد آمد، به عنوان یکی از عناصر سازندة مسئولیت مدنی وجود دارد. به این شرح که آیا وجود عنصر هنجاری در پیدایش مسئولیت مدنی لازم است؟ مفهوم و ماهیت آن چیست؟ درجة ناهنجاریِ مورد نیاز در آن چقدر است و گونه های مختلف آن کدام اند؟ هدف این نوشتار پاسخ به این پرسشها است که به شیوة توصیفی و تحلیلی بانجام می رسد. علت ضرورت این بحث تفسیر های مختلفی است که از مفهوم و ماهیت «خطا» به عنوان یکی از ارکان مسئولیت مدنی وجود دارد. فایدة این بحث از جمله در فهم تفاوت مسئولیت غیرقراردادی با قراردادی و با مسئولیت مدنی ناشی از ارتکاب جرم؛ و رابطة مسئولیت مدنی با مسئولیت کیفری و اخلاقی؛ و در احرازِ وجود شرایط مسئولیت مدنی، بسیار آشکار است. براساس یافته های این پژوهش وجود عنصر هنجاری شرطِ ضروری و دائمی مسئولیت مدنی، و نه تضمین مسئولیت، است. ناهنجاری در اینجا صِرفاً به مفهوم ارتکاب فعل یا ترکِ فعلِ غیرمجاز است که یک تکلیفِ عام یا خاص را نقض می کند، از سرِ عمد باشد، یا غیرعمد. از این رو، مرز روشنی با عنصر روانی، شرایط اهلیت مسئولیت مدنی، رابطة فعل با فاعل و رابطة علیت دارد. انواع گوناگونی دارد که در متن آمده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 14 خرداد 1405

  • تاریخ دریافت 05 آذر 1404
  • تاریخ بازنگری 12 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 14 خرداد 1405